بررسی نقش هوش مصنوعی مولد، سواد دیجیتال، تفکر انتقادی و خودراهبری یادگیری در ارتقای کیفیت یادگیری دانش آموزان در عصر آموزش هوشمند

تحول دیجیتال در آموزش و پرورش، مفهوم کیفیت یادگیری را از انتقال خطی محتوا به فرایندی پویا، شخصی سازی شده، تعاملی و مبتنی بر توانمندی های شناختی و فراشناختی تغییر داده است. در این میان، ظهور هوش مصنوعی مولد به عنوان یکی از مهم ترین فناوری های نوظهور، ظرفیت های تازه ای برای تولید و بازآفرینی محتوا، ارائه بازخورد، پاسخ گویی تعاملی، پشتیبانی از حل مسئله و طراحی مسیرهای یادگیری متناسب با تفاوت های فردی دانش آموزان ایجاد کرده است. با این حال، بهره گیری آموزشی از این فناوری زمانی می تواند به ارتقای واقعی کیفیت یادگیری منجر شود که دانش آموز از سطح مصرف کننده منفعل خروجی های فناورانه فراتر رود و از توانایی ارزیابی، تفسیر، راستی آزمایی و استفاده مسئولانه از اطلاعات برخوردار باشد. از این منظر، سواد دیجیتال، تفکر انتقادی و خودراهبری یادگیری سه مولفه مکمل در تبدیل ظرفیت فناورانه به یادگیری معنادار محسوب می شوند. سواد دیجیتال امکان دسترسی، انتخاب، ارزیابی و استفاده هدفمند از منابع و ابزارهای دیجیتال را فراهم می کند؛ تفکر انتقادی مانع پذیرش غیرتاملی پاسخ های تولیدشده توسط سامانه های هوشمند می شود؛ و خودراهبری یادگیری، دانش آموز را قادر می سازد اهداف آموزشی خود را تعیین، فرایند یادگیری را برنامه ریزی و پایش و بر اساس بازخورد، راهبردهای خود را اصلاح کند. مرور پژوهش های داخلی نشان می دهد که فناوری های آموزشی، کلاس های هوشمند و سامانه های مبتنی بر هوش مصنوعی در صورت استفاده هدفمند می توانند انگیزش، مشارکت، شخصی سازی، خودتنظیمی و برخی ابعاد عملکرد تحصیلی را ارتقا دهند؛ در عین حال، ضعف زیرساخت، شکاف دیجیتال، آمادگی ناکافی معلمان، وابستگی بیش از حد به فناوری، مسائل اخلاقی و حریم خصوصی از مهم ترین موانع تحقق این ظرفیت ها هستند. برآیند تحلیلی پژوهش حاضر نشان می دهد که اثر هوش مصنوعی مولد بر کیفیت یادگیری را نمی توان مستقل از شایستگی های انسانی تبیین کرد، بلکه بیشترین اثربخشی زمانی حاصل می شود که فناوری هوشمند در چارچوب یک الگوی انسان محور و تربیتی، در تعامل با سواد دیجیتال، تفکر انتقادی، خودراهبری، نقش حرفه ای معلم و ارزشیابی تکوینی قرار گیرد.کلمات کلیدی : هوش مصنوعی مولد، سواد دیجیتال، تفکر انتقادی، یادگیری خودراهبر، آموزش هوشمند