بررسی نقش سواد هوش مصنوعی، شایستگی دیجیتال معلمان، نگرش آنان به فناوری و حمایت مدیریتی در موفقیت اجرای آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی

گسترش شتابان هوش مصنوعی در حوزه آموزش، چشم انداز جدیدی را برای طراحی، اجرا و ارزیابی فرایندهای یاددهی یادگیری پدید آورده است؛ بااین حال، موفقیت این تحول صرفا به دسترسی مدارس به ابزارها و سامانه های هوشمند وابسته نیست، بلکه به مجموعه ای از عوامل انسانی، حرفه ای، نگرشی و سازمانی بستگی دارد. در این میان، سواد هوش مصنوعی و شایستگی دیجیتال معلمان از مهم ترین ظرفیت های فردی برای بهره گیری معنادار از فناوری محسوب می شوند؛ زیرا معلم باید علاوه بر شناخت قابلیت های ابزارهای هوشمند، بتواند تناسب آن ها را با اهداف برنامه درسی تشخیص دهد، خروجی های تولیدشده را ارزیابی کند، محدودیت ها و خطاهای احتمالی را بشناسد و استفاده از فناوری را در چارچوب اصول تربیتی، اخلاقی و حرفه ای هدایت نماید. از سوی دیگر، نگرش معلمان نسبت به فناوری، ادراک سودمندی و سهولت استفاده، خودکارآمدی فناورانه و میزان اعتماد آنان به قابلیت های هوش مصنوعی، نقش تعیین کننده ای در تبدیل توانایی بالقوه به رفتار واقعی استفاده از فناوری دارند. در سطح سازمانی نیز حمایت مدیر مدرسه از نوآوری، فراهم سازی فرصت های یادگیری حرفه ای، ایجاد فرهنگ پذیرش خطا و تجربه، تامین زیرساخت و کاهش فشارهای ناشی از تغییر، می تواند رابطه میان شایستگی معلم و موفقیت اجرای آموزش هوشمند را تقویت کند. پژوهش های داخلی بررسی شده نشان می دهند که پذیرش و استفاده موثر از فناوری آموزشی پدیده ای چندبعدی است و ترکیب عوامل فردی و سازمانی در آن اهمیت بیشتری از اثر منفرد هر عامل دارد. همچنین شواهد موجود حاکی از رابطه مثبت شایستگی دیجیتال با کیفیت تدریس، نوآوری آموزشی، پذیرش فناوری و کیفیت محتوای دیجیتال است. در این مقاله با رویکردی تحلیلی، ابتدا مبانی مفهومی آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی بررسی شده و سپس نقش سواد هوش مصنوعی، شایستگی دیجیتال، نگرش فناورانه و حمایت مدیریتی در قالب یک چارچوب تلفیقی تحلیل می شود. نتیجه اصلی آن است که اجرای پایدار آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی مستلزم عبور از رویکرد ابزارمحور و حرکت به سوی رویکرد ظرفیت محور است؛ رویکردی که در آن توانمندسازی معلم، تحول نگرشی، رهبری آموزشی، زیرساخت و سازوکارهای ارزیابی هم زمان مورد توجه قرار گیرند.کلمات کلیدی : سواد هوش مصنوعی، شایستگی دیجیتال، نگرش معلمان، حمایت مدیریتی، آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی