بررسی نقش رابطه معلم و دانش آموز، جو روانی کلاس و حمایت عاطفی معلم در افزایش انگیزه و مشارکت تحصیلی دانش آموزان

انگیزه و مشارکت تحصیلی دانش آموزان از مهم ترین شاخص های اثربخشی فرایند یاددهی یادگیری و از عوامل تعیین کننده در تداوم تلاش، کیفیت یادگیری، احساس تعلق به مدرسه و پیشرفت تحصیلی به شمار می روند. با این حال، انگیزه و مشارکت را نمی توان صرفا پیامد ویژگی های فردی دانش آموز دانست، زیرا تجربه یادگیری در بستر روابط اجتماعی و هیجانی کلاس شکل می گیرد و کیفیت تعامل دانش آموز با معلم و ادراک او از فضای روانی کلاس می تواند نحوه مواجهه وی با فعالیت های آموزشی را به طور معناداری تحت تاثیر قرار دهد. هدف مقاله حاضر، بررسی تحلیلی نقش رابطه معلم و دانش آموز، جو روانی کلاس و حمایت عاطفی معلم در افزایش انگیزه و مشارکت تحصیلی دانش آموزان است. در این راستا، رابطه معلم و دانش آموز به عنوان یک فرایند چندبعدی شامل اعتماد، احترام متقابل، ارتباط موثر، پذیرش و تعامل آموزشی، جو روانی کلاس به عنوان ادراک دانش آموزان از امنیت، حمایت، عدالت، تعامل و کیفیت روابط در محیط کلاس، و حمایت عاطفی معلم به عنوان مجموعه رفتارهای همدلانه، پذیرنده و اطمینان بخش مورد تحلیل قرار گرفته است. بررسی پژوهش های داخلی نشان می دهد که رابطه مثبت و حمایتگرانه معلم با افزایش اعتمادبه نفس، احساس ارزشمندی، خودکارآمدی و انگیزه تحصیلی همراه است و می تواند زمینه مشارکت فعال تر دانش آموز را فراهم کند. همچنین جو روانی مثبت کلاس از طریق ایجاد احساس امنیت، تعلق و آزادی برای بیان دیدگاه ها، مشارکت شناختی، عاطفی و رفتاری دانش آموزان را تقویت می کند. حمایت عاطفی نیز با کاهش اضطراب، ترس از شکست و کناره گیری، شرایط روانی مناسب تری برای درگیری فعال با یادگیری ایجاد می کند. تحلیل تلفیقی یافته ها نشان می دهد که این متغیرها مستقل از یکدیگر عمل نمی کنند، بلکه در قالب یک نظام تعاملی قرار دارند؛ به این معنا که رابطه باکیفیت معلم می تواند یکی از سازنده های اصلی جو روانی کلاس باشد و حمایت عاطفی معلم نیز به عنوان سازوکار پیونددهنده رابطه فردی و فضای جمعی کلاس عمل کند. بر این اساس، ارتقای انگیزه و مشارکت تحصیلی نیازمند رویکردی فراتر از روش های صرفا آموزشی و توجه هم زمان به کیفیت رابطه، امنیت روانی، حمایت عاطفی، فرصت مشارکت و شیوه مدیریت کلاس است. پیامد عملی این دیدگاه، ضرورت تقویت شایستگی های ارتباطی و هیجانی معلمان و طراحی محیط های یادگیری دانش آموزمحور، امن و مشارکتی است.کلمات کلیدی : رابطه، جو روانی کلاس، حمایت عاطفی معلم، انگیزه تحصیلی، مشارکت تحصیلی