مرور نظامند و فراتحلیل تاثیر مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی و درمان پذیرش و تعهد بر سلامت روان والدین کودکان دارای ناتوانی های تحولی

والدین کودکان دارای ناتوانی های تحولی در معرض سطوح بالایی از استرس، اضطراب و افسردگی قرار دارند. مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی و درمان پذیرش و تعهد (ACT) به عنوان رویکردهای موثر برای بهبود سلامت روان این گروه از والدین مطرح شده اند. هدف این مرور نظامند و فراتحلیل، تلفیق شواهد موجود درباره اثربخشی این مداخلات بر کاهش استرس (پیامد اولیه)، اضطراب، افسردگی و افزایش ذهن آگاهی (پیامدهای ثانویه) در میان والدین کودکان دارای ناتوانی های تحولی است.این مرور نظامند بر اساس راهنمای PRISMA انجام شد. شش پایگاه داده ی الکترونیکی (PubMed, Embase, CINAHL, PsycINFO, Web of Science, ProQuest) از ابتدا تا کنون جستجو شدند. کارآزمایی های بالینی کنترل شده، کارآزمایی های تصادفی شدهی کنترل شده و RCTهای خوشه ای که به بررسی مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی یا ACT بر سلامت روان والدین کودکان زیر ۱۹ سال با ناتوانی های تحولی پرداخته بودند، وارد شدند. فراتحلیل با استفاده از مدل اثرات تصادفی و نرم افزار Review Manager ۵.۳ انجام شد. کیفیت شواهد با استفاده از ابزار خطر سوگیری کاکرین و رویکرد GRADE ارزیابی گردید. از مجموع ۱٬۷۵۳ مقاله، ۱۰ مطالعه (شامل ۶۱۴ والدین) معیارهای ورود را داشتند. فراتحلیل نشان داد که مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی و ACT در کاهش استرس والدین تفاوت میانگین استانداردشده (SMD = -۰.۵۰, ۹۵% CI: -۰.۸۸ to -۰.۱۱, Z = ۲.۵۱, p = ۰.۰۱; I² = ۷۷%, p < ۰.۰۰۰۱),اضطراب والدین (SMD = -۰.۶۳, ۹۵% CI: -۰.۹۳ to -۰.۳۴, Z = ۴.۱۷, p < ۰.۰۰۰۱; I² = ۰%, p = ۰.۵۲), افسردگی والدین(SMD = -۰.۷۲, ۹۵% CI: -۱.۳۴ to -۰.۱۰, Z = ۲.۲۶, p = ۰.۰۲; I² = ۸۶%, p < ۰.۰۰۰۱)در مرحلهی بلافاصله پس از مداخله موثر بوده اند. با این حال، اثربخشی این مداخلات در افزایش ذهن آگاهی والدین به صورت قطعی مشخص نشد. تحلیل های زیرگروه نشان داد که موقعیت جغرافیایی تاثیر معناداری بر اندازهی اثر دارد و مطالعات انجام شده در کشورهای خاورمیانه اندازه های اثر بزرگ تری گزارش کرده اند. کیفیت شواهد با استفاده از رویکرد گرید برای اکثر پیامدها در سطح بسیار پایین رتبه بندی شد.مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی و درمان پذیرش و تعهد در کاهش استرس، اضطراب و افسردگی والدین کودکان دارای ناتوانی های تحولی در کوتاه مدت موثر هستند. با توجه به کیفیت پایین شواهد و محدودیت های روش شناختی، انجام کارآزمایی های با کیفیت بالاتر با حجم نمونهی بزرگ تر و دوره های پیگیری طولانی مدت برای تایید یافته های موجود ضروری است.