بررسی نقش حمایت مدرسه، حمایت خانواده، تاب آوری تحصیلی و خودکارآمدی در ارتقای سلامت روان و موفقیت تحصیلی دانش آموزان

سلامت روان و موفقیت تحصیلی دانش آموزان از مهم ترین شاخص های کارآمدی نظام تعلیم و تربیت و از عوامل تعیین کننده در شکل گیری سرمایه انسانی آینده جامعه به شمار می روند. عملکرد تحصیلی دانش آموزان صرفا حاصل توانایی های شناختی یا میزان تلاش فردی نیست، بلکه در تعامل پیچیده ای با عوامل خانوادگی، مدرسه ای و روان شناختی شکل می گیرد. در این میان، حمایت خانواده و مدرسه می توانند با ایجاد احساس تعلق، امنیت، ارزشمندی و دسترسی به منابع عاطفی و آموزشی، زمینه رشد تاب آوری تحصیلی و تقویت باورهای خودکارآمدی را فراهم کنند. تاب آوری تحصیلی نیز به ظرفیت دانش آموز برای سازگاری فعال با فشارهای آموزشی، شکست ها، موانع یادگیری و موقعیت های تنش زا اشاره دارد و خودکارآمدی، به عنوان باور فرد درباره توانایی خود برای سازمان دهی و اجرای رفتارهای لازم جهت دستیابی به اهداف، در نحوه مواجهه دانش آموز با تکالیف دشوار و شکست های تحصیلی نقش تعیین کننده ای دارد. هدف مقاله حاضر، بررسی تحلیلی پیوند میان حمایت مدرسه، حمایت خانواده، تاب آوری تحصیلی و خودکارآمدی با دو پیامد اساسی، یعنی سلامت روان و موفقیت تحصیلی دانش آموزان است. مرور پژوهش های فارسی معتبر نشان می دهد که حمایت اجتماعی و آموزشی، به ویژه زمانی که به صورت حمایت خودمختاری بخش، مشارکت والدین، رابطه مثبت معلم و دانش آموز و فضای مدرسه ای امن تجربه شود، می تواند منابع روان شناختی دانش آموز را تقویت کند. یافته های پژوهشی همچنین نشان دهنده ارتباط خودکارآمدی با انگیزش پیشرفت و عملکرد تحصیلی و اهمیت تاب آوری در مواجهه با دشواری های آموزشی است. از منظر تحلیلی، می توان استدلال کرد که حمایت های بیرونی زمانی بیشترین اثر را دارند که به منابع درونی همچون خودکارآمدی و تاب آوری تبدیل شوند؛ بنابراین، رابطه میان متغیرهای مورد بررسی را نباید صرفا به صورت اثرهای مستقیم و مستقل در نظر گرفت، بلکه باید آن ها را در قالب یک نظام تعاملی و چندسطحی تحلیل کرد. بر این اساس، ارتقای سلامت روان و موفقیت تحصیلی دانش آموزان مستلزم سیاست ها و مداخلاتی است که خانواده، مدرسه و ویژگی های روان شناختی دانش آموز را هم زمان مورد توجه قرار دهند.کلمات کلیدی : حمایت مدرسه، حمایت خانواده، تاب آوری تحصیلی، خودکارآمدی، سلامت روان، موفقیت تحصیلی