بررسی نقش آموزش اخلاقی، مسئولیت پذیری، همدلی، هوش هیجانی و مهارت حل تعارض در پیشگیری از پرخاشگری و رفتارهای آسیب زای دانش آموزان

پرخاشگری و رفتارهای آسیب زا در محیط مدرسه از جمله پدیده هایی هستند که نه تنها نظم و امنیت روانی کلاس را مختل می کنند، بلکه می توانند فرایند رشد اجتماعی، عاطفی و اخلاقی دانش آموزان را نیز تحت تاثیر قرار دهند. پرخاشگری دانش آموزان ممکن است در قالب رفتارهای آشکار جسمانی، کلامی و تخریبی یا در شکل های ظریف تر همچون طرد اجتماعی، تمسخر، تهدید، شایعه پراکنی و پرخاشگری رابطه ای بروز کند. ازاین رو، رویکردهای صرفا انضباطی که بر کنترل بیرونی و مجازات رفتار نامطلوب تمرکز دارند، به تنهایی نمی توانند زمینه های شناختی، هیجانی، اخلاقی و اجتماعی شکل گیری این رفتارها را اصلاح کنند. هدف مقاله حاضر، تبیین و تحلیل نقش آموزش اخلاقی، مسئولیت پذیری، همدلی، هوش هیجانی و مهارت حل تعارض در پیشگیری از پرخاشگری و رفتارهای آسیب زای دانش آموزان است. بررسی مطالعات داخلی نشان می دهد که این متغیرها، اگرچه از نظر مفهومی متمایزند، در یک شبکه تربیتی و روان شناختی به یکدیگر پیوند می خورند. آموزش اخلاقی با تقویت درک پیامدهای رفتار، احترام به کرامت دیگران، عدالت، انصاف و مسئولیت اخلاقی می تواند چارچوب شناختی لازم برای مهار رفتارهای آسیب زا را فراهم کند. مسئولیت پذیری نیز دانش آموز را از موقعیت فردی منفعل به کنشگری تبدیل می کند که پیامد رفتار خود را می پذیرد و در برابر گروه احساس تعهد دارد. همدلی از طریق افزایش توانایی درک حالات هیجانی و دیدگاه دیگران، ظرفیت فرد برای استفاده از خشونت به عنوان ابزار تعامل را کاهش می دهد. هوش هیجانی نیز با تقویت خودآگاهی، تنظیم هیجان، کنترل تکانه و مدیریت خشم، فاصله میان تجربه هیجان و واکنش پرخاشگرانه را افزایش می دهد. در نهایت، مهارت حل تعارض به دانش آموز می آموزد که اختلاف را به عنوان مسئله ای قابل مدیریت تلقی کند و به جای تهدید، زور یا تحقیر، از گفت وگو، مذاکره، گوش دادن و راه حل های سازنده استفاده کند. شواهد پژوهشی داخلی نیز اثربخشی آموزش هوش هیجانی، همدلی، مهارت های زندگی، آموزش اجتماعی هیجانی و حل تعارض را در کاهش پرخاشگری و افزایش سازگاری اجتماعی یا مسئولیت پذیری تایید کرده اند. بر این اساس، پیشگیری پایدار از رفتارهای آسیب زا مستلزم حرکت از الگوی «کنترل رفتار» به سوی الگوی «تربیت توانایی خودتنظیمی و اخلاقی» است؛ الگویی که در آن مدرسه، معلم، خانواده و گروه همسالان در قالب یک نظام تربیتی هماهنگ عمل می کنند.کلمات کلیدی : آموزش اخلاقی، مسئولیت پذیری، همدلی، هوش هیجانی، حل تعارض، پرخاشگری دانش آموزان