بررسی رابطه تاب آوری تحصیلی، امید تحصیلی و انگیزش پیشرفت با عملکرد تحصیلی دانش آموزان

چکیدهعملکرد تحصیلی دانش آموزان یکی از مهم ترین شاخص های اثربخشی نظام آموزشی و از پیامدهای اساسی فرایند یاددهی یادگیری است که تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل شناختی، عاطفی، انگیزشی، فردی و محیطی قرار دارد. در میان این عوامل، تاب آوری تحصیلی، امید تحصیلی و انگیزش پیشرفت از جمله سازه های روان شناختی مهمی هستند که می توانند نحوه مواجهه دانش آموز با دشواری های آموزشی، استمرار تلاش، انتخاب راهبردهای یادگیری و در نهایت سطح عملکرد تحصیلی را تحت تاثیر قرار دهند. تاب آوری تحصیلی ناظر بر توانایی دانش آموز برای حفظ یا بازیابی کارکرد مناسب آموزشی در شرایط فشار، شکست، ناکامی و موانع تحصیلی است؛ امید تحصیلی به انتظار مثبت و هدفمند دانش آموز نسبت به آینده آموزشی و توانایی او برای یافتن مسیرهای دستیابی به اهداف تحصیلی اشاره دارد و انگیزش پیشرفت نیز نیروی روان شناختی مرتبط با میل به موفقیت، تسلط بر تکالیف، غلبه بر موانع و دستیابی به معیارهای مطلوب عملکرد است. مرور پژوهش های داخلی نشان می دهد که این سه سازه اگرچه از نظر مفهومی متمایزند، در فرایند یادگیری ارتباطی متقابل و مکمل با یکدیگر دارند. تاب آوری می تواند امکان استمرار تلاش را در موقعیت های دشوار فراهم کند، امید مسیر و معنای لازم برای استمرار این تلاش را تقویت نماید و انگیزش پیشرفت انرژی رفتاری لازم برای تبدیل هدف و انتظار به فعالیت واقعی را فراهم آورد. در نتیجه، اثر این متغیرها بر عملکرد تحصیلی را نمی توان صرفا به صورت روابط خطی و مستقل تفسیر کرد، بلکه باید آن ها را در قالب یک نظام روان شناختی به هم پیوسته بررسی کرد که در آن ویژگی های فردی با کیفیت محیط مدرسه، حمایت معلم، خانواده، خودتنظیمی، هدف گذاری و تجربه موفقیت یا شکست تعامل دارند. یافته های پژوهش های داخلی نیز رابطه مثبت تاب آوری و امید با پیشرفت و عملکرد تحصیلی و نقش تعیین کننده انگیزش در تفاوت عملکرد دانش آموزان را تایید کرده اند. بر این اساس، ارتقای عملکرد تحصیلی مستلزم عبور از رویکردهای صرفا آموزشی و توجه هم زمان به ظرفیت های روان شناختی دانش آموز و زمینه اجتماعی آموزشی یادگیری است.کلمات کلیدی : تاب آوری تحصیلی، امید تحصیلی، انگیزش پیشرفت، عملکرد تحصیلی، دانش آموزان