بررسی تاثیر روش های تدریس فعال، یادگیری مشارکتی و یادگیری مبتنی بر مسئله بر کیفیت یادگیری دانش آموزان

تحولات شتابان علمی، فناورانه و اجتماعی، نظام های آموزشی را با این ضرورت مواجه ساخته است که از الگوهای انتقال محور و عمدتا معلم مدار فاصله گرفته و محیط هایی را برای یادگیری فراهم کنند که در آن دانش آموز در تولید، سازمان دهی، ارزیابی و کاربرد دانش نقش فعال داشته باشد. در چنین شرایطی، روش های تدریس فعال، یادگیری مشارکتی و یادگیری مبتنی بر مسئله به عنوان سه رویکرد مهم در بازطراحی فرایند یاددهی یادگیری مورد توجه قرار گرفته اند. وجه مشترک این رویکردها، تغییر نقش دانش آموز از دریافت کننده منفعل اطلاعات به یادگیرنده ای جست وجوگر، مشارکت کننده و مسئله حل کن است؛ با این حال، هر یک از آنها از مسیر متفاوتی بر کیفیت یادگیری اثر می گذارند. مقاله حاضر با رویکرد مروری تحلیلی، پژوهش های فارسی داخلی منتشرشده و قابل اعتبارسنجی را درباره روش های تدریس فعال، یادگیری مشارکتی، روش های کاوشگری، پروژه محور، مسئله محور و برخی مولفه های موثر بر محیط یادگیری بررسی می کند. تحلیل مطالعات نشان می دهد که کیفیت یادگیری را نمی توان صرفا با افزایش حجم اطلاعات انتقال یافته یا ارتقای نمره آزمون های پایانی تعریف کرد؛ بلکه یادگیری باکیفیت شامل عمق فهم، ماندگاری، توانایی انتقال آموخته ها به موقعیت های جدید، تفکر انتقادی، حل مسئله، مشارکت، انگیزش، خودتنظیمی و توانایی برقراری ارتباط علمی است. یافته های پژوهشی داخلی حاکی از آن است که روش های فعال از طریق افزایش درگیری شناختی و رفتاری دانش آموزان، یادگیری را از سطح دریافت اطلاعات به سطح پردازش و کاربرد دانش سوق می دهند. یادگیری مشارکتی نیز با ایجاد وابستگی متقابل، گفت وگوی علمی و مواجهه با دیدگاه های متفاوت، ظرفیت یادگیری اجتماعی و شناختی را تقویت می کند؛ در حالی که یادگیری مبتنی بر مسئله با قرار دادن یادگیرنده در برابر موقعیت های معنادار و نسبتا پیچیده، ارتباط میان دانش نظری و مسائل واقعی را افزایش می دهد. با وجود این، اثربخشی این رویکردها خودکار نیست و به عواملی مانند شایستگی حرفه ای معلم، کیفیت طراحی تکلیف، ترکیب گروه ها، زمان آموزشی، شیوه ارزشیابی، امکانات مدرسه و فرهنگ کلاس وابسته است. برآیند مطالعات نشان می دهد که بیشترین ظرفیت برای ارتقای کیفیت یادگیری زمانی ایجاد می شود که روش های فعال، مشارکتی و مسئله محور به صورت یک نظام آموزشی مکمل و نه مجموعه ای از فنون منفرد به کار گرفته شوند.کلمات کلیدی : روش تدریس فعال، یادگیری مشارکتی، یادگیری مبتنی بر مسئله، کیفیت یادگیری، دانش آموزان