بررسی فقهی مسئولیت عالمان دینی در برابر جامعه از منظر قرآن کریم و نهج البلاغه

جایگاه و کارکرد عالمان دینی در منظومه معرفتی اسلام فراتر از پاسخ گویی به احکام فردی و آموزش عبادات است؛ بلکه شریعت اسلامی رسالت هدایت، اصلاحگری و نظارت اجتماعی را بر عهده اهل علم نهاده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی فقهی و تحلیلی مسئولیت عالمان دینی در برابر جامعه از منظر قرآن کریم و نهج البلاغه با روش توصیفی–تحلیلی و اجتهادی تدوین شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که بر اساس نصوص قرآنی، به ویژه آیاتی نظیر میثاق الهی با اهل کتاب (آل عمران: ۱۸۷) و وجوب تفقه و انذار (توبه: ۱۲۲)، سکوت و کتمان حقایق از سوی عالمان حرام بوده و تبیین معارف و مواجهه با انحرافات فکری و اخلاقی از تکالیف واجب کفایی و گاه عینی آنان به شمار می رود. همچنین، بر پایه آموزه های علوی در نهج البلاغه، به ویژه خطبه شقشقیه، خداوند از دانایان پیمان گرفته است تا در برابر سیری و زیاده خواهی ستمکاران و گرسنگی و محرومیت مظلومان بی تفاوت نباشند. بنابراین، مسئولیت عالمان از دیدگاه فقهی تنها منحصر به ابلاغ احکام اولیه نیست، بلکه تکالیف سیاسی و اجتماعی سنگینی چون امر به معروف و نهی از منکر حاکمان، دفاع از عدالت اقتصادی، حمایت از مستضعفان و پیشگیری از بدعت ها و انحرافات را در بر می گیرد. بر این اساس، بی تفاوتی اهل علم در برابر مفاسد کلان نه تنها خروج از عهد الهی محسوب می شود، بلکه موجب تضعیف پایه های دین داری در جامعه و سقوط اخلاقی و اجتماعی امت خواهد شد.کلیدواژه ها: مسئولیت فقهی، عالمان دینی، قرآن کریم، نهج البلاغه، عدالت اجتماعی.جایگاه و کارکرد عالمان دینی در منظومه معرفتی اسلام فراتر از پاسخ گویی به احکام فردی و آموزش عبادات است؛ بلکه شریعت اسلامی رسالت هدایت، اصلاحگری و نظارت اجتماعی را بر عهده اهل علم نهاده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی فقهی و تحلیلی مسئولیت عالمان دینی در برابر جامعه از منظر قرآن کریم و نهج البلاغه با روش توصیفی–تحلیلی و اجتهادی تدوین شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که بر اساس نصوص قرآنی، به ویژه آیاتی نظیر میثاق الهی با اهل کتاب (آل عمران: ۱۸۷) و وجوب تفقه و انذار (توبه: ۱۲۲)، سکوت و کتمان حقایق از سوی عالمان حرام بوده و تبیین معارف و مواجهه با انحرافات فکری و اخلاقی از تکالیف واجب کفایی و گاه عینی آنان به شمار می رود. همچنین، بر پایه آموزه های علوی در نهج البلاغه، به ویژه خطبه شقشقیه، خداوند از دانایان پیمان گرفته است تا در برابر سیری و زیاده خواهی ستمکاران و گرسنگی و محرومیت مظلومان بی تفاوت نباشند. بنابراین، مسئولیت عالمان از دیدگاه فقهی تنها منحصر به ابلاغ احکام اولیه نیست، بلکه تکالیف سیاسی و اجتماعی سنگینی چون امر به معروف و نهی از منکر حاکمان، دفاع از عدالت اقتصادی، حمایت از مستضعفان و پیشگیری از بدعت ها و انحرافات را در بر می گیرد. بر این اساس، بی تفاوتی اهل علم در برابر مفاسد کلان نه تنها خروج از عهد الهی محسوب می شود، بلکه موجب تضعیف پایه های دین داری در جامعه و سقوط اخلاقی و اجتماعی امت خواهد شد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت فقهی ، عالمان دینی ، قرآن کریم ، نهج البلاغه ، عدالت اجتماعی.