مبانی فقهی حفظ کرامت انسانی و حقوق اجتماعی در قرآن کریم و نهج البلاغه

پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل مبانی فقهی حفظ کرامت انسانی و حقوق اجتماعی در آموزه های قرآن کریم و نهج البلاغه انجام شده است. کرامت انسانی به عنوان محوری ترین اصل هستی شناختی و انسان شناختی در اسلام، پایه گذار اصلی حقوق و تکالیف فردی و اجتماعی به شمار می آید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و بهره گیری از منابع کتابخانه ای، متون وحیانی و بیانات امیرالمومنین علی (ع) را مورد واکاوی قرار داده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که قرآن کریم با تمایز میان «کرامت ذاتی» و «کرامت اکتسابی»، بنیاد حقوق اجتماعی را بر حق حیات، عدالت، برابری، آزادی مسئولانه و حفظ حرمت و امنیت حریم خصوصی پایه گذاری کرده است. در ساحت تطبیق، نهج البلاغه به مثابه منشور عملیاتی قرآن، کرامت را از مرتبه یک مفهوم نظری به مبنایی الزام آور در ساختار حکمرانی و تعامل حاکمان با شهروندان ارتقا داده است. از منظر فقهی، قواعدی نظیر «قاعده لاضرر»، «اصالت البرائه»، «احترام مال و جان مومن» و اصل نفی تبعیض، سازوکارهای پشتیبان حقوق اجتماعی را تشکیل می دهند. بر اساس این آموزه ها، حفظ حقوق و حرمت انسان ها فراتر از مرزهای مذهبی، طبقاتی و نژادی تعریف شده و نقض آن موجب ضمان و مسئولیت شرعی است. در نتیجه، الگوی برگرفته از قرآن و نهج البلاغه، پیوندی ناگسستنی میان حقوق بنیادین بشر و شریعت اسلامی برقرار می سازد که می تواند به عنوان چارچوبی کارآمد برای حل تعارضات معاصر حقوقی و اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

کرامت انسانی ، حقوق اجتماعی ، قرآن کریم ، نهج البلاغه ، مبانی فقهی.