بررسی تاثیر استفاده هدفمند از هوش مصنوعی، یادگیری شخصی سازی شده و بازخورد هوشمند بر درگیری شناختی، خلاقیت و استقلال یادگیرنده

گسترش شتابان فناوری های هوش مصنوعی در نظام های آموزشی، مفهوم یادگیری را از یک فرایند عمدتا یکسان و محتوامحور به فرایندی داده محور، تعاملی، سازگار و بالقوه شخصی شده سوق داده است. با وجود ظرفیت بالای هوش مصنوعی برای تحلیل داده های یادگیری، تولید و تنظیم محتوا، ارائه بازخورد فوری و حمایت از تصمیم گیری آموزشی، پیامدهای آن برای کیفیت مشارکت ذهنی، خلاقیت و استقلال یادگیرنده به نحوه طراحی و هدف گذاری استفاده از این فناوری وابسته است. هدف مقاله حاضر، تحلیل پیوند میان استفاده هدفمند از هوش مصنوعی، یادگیری شخصی سازی شده و بازخورد هوشمند و تبیین سازوکارهای اثرگذاری آن ها بر درگیری شناختی، خلاقیت و استقلال یادگیرنده است. بررسی مطالعات فارسی موجود نشان می دهد که هوش مصنوعی هنگامی بیشترین ارزش تربیتی را ایجاد می کند که به جای جایگزینی فعالیت شناختی یادگیرنده، نقش داربست شناختی، تسهیل کننده، بازخورددهنده و تنظیم کننده مسیر یادگیری را بر عهده گیرد. شخصی سازی می تواند با کاهش ناهماهنگی میان سطح پیش دانسته ها و سطح دشواری فعالیت ها، فرصت مشارکت فعال تر را فراهم سازد و بازخورد هوشمند نیز با کوتاه کردن فاصله میان عملکرد و اصلاح عملکرد، فرایند پایش و بازبینی یادگیری را تقویت کند. از سوی دیگر، ابزارهای مولد می توانند با ایجاد امکان ایده پردازی، مقایسه راه حل ها، شبیه سازی موقعیت ها و دریافت دیدگاه های متنوع، زمینه رشد خلاقیت را فراهم کنند؛ اما استفاده منفعلانه و برون سپاری کامل تولید ایده و حل مسئله به سامانه هوشمند ممکن است استقلال شناختی و اصالت خلاقیت را تضعیف کند. شواهد داخلی همچنین نشان می دهند که اثرگذاری هوش مصنوعی بر درگیری تحصیلی و خودتنظیمی به کیفیت طراحی آموزشی، هدایت معلم، سواد هوش مصنوعی، دسترسی عادلانه و ملاحظات اخلاقی وابسته است. بنابراین، مسئله اصلی در استفاده آموزشی از هوش مصنوعی، میزان استفاده از فناوری نیست، بلکه کیفیت رابطه میان فناوری، فعالیت شناختی یادگیرنده و عاملیت انسانی است. بر این اساس، الگوی مطلوب، استفاده هدفمند و مرحله بندی شده از هوش مصنوعی در چارچوب آموزش انسان محور است؛ الگویی که در آن فناوری به افزایش عمق پردازش، تولید ایده، خودارزیابی، تصمیم گیری و مسئولیت پذیری یادگیرنده کمک کند، نه اینکه این فرایندها را به طور کامل جایگزین سازد.کلمات کلیدی : هوش مصنوعی، یادگیری شخصی سازی شده، بازخورد هوشمند، درگیری شناختی، خلاقیت، استقلال یادگیرنده