مدل نظارت و مطالبه گری عادلانه در حکومت علوی بر پایه قرآن و نهج البلاغه؛ الگوی عمل حوزه علمیه در قبال نظام و مردم

پژوهش حاضر با هدف تبیین «مدل نظارت و مطالبه گری عادلانه در حکومت علوی بر پایه قرآن و نهج البلاغه» و استخراج «الگوی عمل حوزه علمیه در قبال نظام اسلامی و مردم» انجام شده است. حاکمیت دینی برای بقا، بالندگی و پیشگیری از فساد و انحراف، نیازمند سازوکاری پویا، شفاف و عادلانه در نظارت و پاسخگویی است که ریشه در آموزه های وحیانی و سیره علوی دارد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر آیات قرآن کریم و متون نهج البلاغه، ابعاد، شاخص ها و راهبردهای نظارت و مطالبه گری را استخراج کرده و جایگاه حوزه علمیه را در این منظومه بازتعریف نموده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که در مدل علوی، نظارت از سه سطح «نظارت درونی و تقوا»، «نظارت ساختاری و حاکمیتی بر کارگزاران» و «نظارت عمومی و همگانی مبتنی بر اصل نصیحت و امر به معروف» تشکیل یافته است. همچنین مطالبه گری در این نظام، حق و تکلیف آحاد جامعه بوده و حاکمان موظف به ایجاد بسترهای امن و شفاف برای شنیدن نقدها و پاسخگویی هستند. بر اساس این الگو، حوزه علمیه نقشی دوگانه و در عین حال هماهنگ ایفا می کند: از یک سو در قبال نظام اسلامی به عنوان «دیده بان امین، ناصح مشفق و دیده بان فقهی-ارزشی» عمل کرده و به رصد ساختارها و سیاست ها می پردازد، و از سوی دیگر در قبال مردم، به عنوان «زبان گویای مطالبات برحق، آموزش دهنده فرهنگ مطالبه گری عادلانه و مدافع حقوق محرومان» ایفای نقش می کند. این الگو ضامن حفظ مشروعیت، ارتقای سلامت نظام و پیوند مستحکم میان مردم و حاکمیت است.

کلیدواژه ها:

حکومت علوی ، نهج البلاغه ، نظارت همگانی ، مطالبه گری عادلانه ، حوزه علمیه ، پاسخگویی حاکمان.