مولفه های «بصیرت و زمان شناسی مصلح اجتماعی» در نهج البلاغه و کاربست آن در مواجهه با شبهات معاصر

پژوهش حاضر با هدف تبیین مولفه های «بصیرت» و «زمان شناسی مصلح اجتماعی» در نهج البلاغه و کاربست راهبردی آن در مواجهه با شبهات معاصر تدوین شده است. مصلح اجتماعی در هندسه معرفتی امیرالمومنین علی (ع)، پیش از اقدام عملی، نیازمند برخورداری از ادراک ژرف نسبت به حقایق و درک دقیق از اقتضائات زمانی است تا کنشگری وی به بیراهه نرود. روش تحقیق در این مطالعه، توصیفی—تحلیلی با رویکرد اجتهادی—مفهومی بر متون نهج البلاغه و تطبیق آن با نظریه های انتقادی و شبهه پژوهی معاصر است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بصیرت در منظومه علوی مرکب از سه ساحت «شناخت ماهیت حق و باطل»، «تحلیل خاستگاه شبهه و فتنه شناسی» و «دوراندیشی نسبت به پیامدهای تصمیم» است؛ در حالی که زمان شناسی بر دو رکن «آگاهی از جریان های فکری معاصر» و «موقعیت سنجی در شیوه و لحن کنشگری» استوار می باشد. کاربست این مولفه ها در عصر ارتباطات و هجوم شبهات شبکه ای، ایجاب می کند که مصلح دینی و اجتماعی صرفا به پاسخ گویی انفعالی بسنده نکند، بلکه با تمایز نهادن میان «شبهه افکن معاند» و «حقیقت جوی دچار تردید»، از کنش های تدافعی به سوی «کنشگری فعال و تبیینی» حرکت کند. همچنین، پیوند میان عقلانیت انتقادی و اخلاق گفتگو، از دیگر ضرورت های زمان شناسانه در نهج البلاغه است که مانع از غلتیدن جامعه در ورطه نسبی گرایی و هیجان زدگی کاذب می شود. بر این اساس، بازیابی الگوی بصیرتی امام علی (ع) چارچوبی منسجم برای مصون سازی جامعه اسلامی در برابر بحران های معرفتی نوین ارائه می دهد

کلیدواژه ها:

نهج البلاغه ، مصلح اجتماعی ، بصیرت ، زمان شناسی ، شبهات معاصر.