مضرات هوش مصنوعی در افت سواد علمی و آموزشی معلمان و دانش آموزان

گسترش سریع هوش مصنوعی و ابزارهای مبتنی بر آن، بسیاری از فرایندهای آموزشی و یادگیری را دستخوش تغییر کرده است. این فناوری می تواند در جست وجوی اطلاعات، تولید محتوای آموزشی، طراحی فعالیت های یادگیری، ارائه بازخورد و شخصی سازی آموزش نقش موثری داشته باشد؛ با این حال، استفاده افراطی، ناآگاهانه و جایگزین کننده از هوش مصنوعی ممکن است پیامدهایی منفی برای سواد علمی و آموزشی معلمان و دانش آموزان به همراه داشته باشد. مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که وابستگی بیش از اندازه به پاسخ های آماده و تولیدشده توسط سامانه های هوش مصنوعی چگونه می تواند توانایی مطالعه، تحلیل، استدلال، حل مسئله، ارزیابی منابع و تولید دانش مستقل را تضعیف کند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که مهم ترین آسیب های احتمالی استفاده نادرست از هوش مصنوعی در آموزش شامل کاهش تفکر انتقادی، وابستگی شناختی، کاهش انگیزه برای مطالعه عمیق، تضعیف مهارت نوشتن و پژوهش، افزایش احتمال پذیرش اطلاعات نادرست، کاهش تعامل انسانی در فرایند آموزش، تضعیف استقلال علمی و تغییر نقش معلم از تسهیلگر یادگیری به مصرف کننده محتوای آماده است. در مورد دانش آموزان، استفاده بدون نظارت می تواند فرایند تلاش ذهنی و یادگیری واقعی را کوتاه کرده و فاصله میان «دریافت پاسخ» و «یادگیری» را افزایش دهد. در مورد معلمان نیز اتکای بیش از حد به تولید خودکار طرح درس، سوال، محتوای آموزشی و ارزشیابی ممکن است به تدریج مهارت طراحی آموزشی و قضاوت حرفه ای را تحت تاثیر قرار دهد. با وجود این، هوش مصنوعی ذاتا عامل افت سواد علمی نیست و پیامد آن به شیوه استفاده، سطح سواد دیجیتال و هوش مصنوعی، نظارت آموزشی و سیاست های مدرسه بستگی دارد. بنابراین راهکار اصلی، حذف هوش مصنوعی از آموزش نیست، بلکه حرکت از «مصرف پاسخ آماده» به سوی «استفاده انتقادی، خلاقانه، اخلاقی و هدفمند» از این فناوری است.کلیدواژه ها: هوش مصنوعی، سواد علمی، سواد آموزشی، معلمان، دانش آموزان، تفکر انتقادی، یادگیری، آموزش دیجیتال، وابستگی شناختی