ارزیابی تاب آوری زیر ساخت های شهری در برابر مخاطرات طبیعی با رویکرد مدیریت هوشمند

زیرساخت های شهری به عنوان ستون فقرات شهرهای مدرن، نقشی اساسی در استمرار عملکردهای اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی ایفا می کنند. در دهه های اخیر، افزایش فراوانی و شدت مخاطرات طبیعی شامل سیل، زلزله، خشکسالی و طوفان، چالش های جدی را در برابر تاب آوری این زیرساخت ها، به ویژه در کلان شهرهای کشورهای درحال توسعه همچون ایران، ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تاب آوری زیرساخت های شهری در برابر مخاطرات طبیعی با رویکرد مدیریت هوشمند انجام شده است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر شیوه گردآوری داده ها، توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش را کارشناسان مدیریت شهری، متخصصان دانشگاهی و مدیران زیرساخت در شهر تهران تشکیل دادند که از میان آن ها ۱۸۰ نفر به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته بود که روایی آن توسط پنل خبرگان و پایایی آن از طریق مطالعه مقدماتی (آلفای کرونباخ = ۰/۹۲) تایید شد. در تحلیل داده ها از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف برای بررسی نرمال بودن توزیع متغیرها و از آزمون تی تک نمونه ای برای آزمون فرضیه های پژوهش استفاده شد. نتایج نشان داد که تاب آوری زیرساخت های شهری در برابر مخاطرات طبیعی در سطح متوسط (میانگین = ۳/۱۸) قرار دارد و نقاط ضعف قابل توجهی در ابعاد ظرفیت نهادی، کفایت منابع و سامانه های هشدار زودهنگام شناسایی شد. یافته ها همچنین بیانگر آن است که مولفه های مدیریت هوشمند، به ویژه یکپارچگی فناوری اطلاعات، پایش مبتنی بر حسگرها و تصمیم گیری داده محور، رابطه مثبت معناداری با تاب آوری زیرساخت ها دارند (p < ۰/۰۱). پژوهش نتیجه می گیرد که به کارگیری رویکردهای مدیریت هوشمند می تواند از طریق تقویت سازوکارهای هشدار زودهنگام، بهبود هماهنگی بین سازمانی و تسهیل مشارکت عمومی، تاب آوری زیرساخت های شهری را ارتقا دهد. به مدیران و سیاست گذاران شهری توصیه می شود راهبردهای جامع هوشمند-تاب آور را در چارچوب اسناد بین المللی همچون چارچوب سندای برای کاهش خطر بلایا تدوین و اجرا کنند. واژگان کلیدی: زیرساخت های شهری، تاب آوری، مخاطرات طبیعی، مدیریت هوشمند، کاهش خطر بلایا