بررسی نقش قرآن کریم و متون دینی در آموزش زبان عربی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش قرآن کریم و متون دینی در آموزش زبان عربی و تبیین میزان تاثیر بهره گیری هدفمند از این متون بر تقویت مهارت های زبانی، درک مطلب، گسترش دامنه واژگان و انگیزش یادگیری زبان آموزان انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون پس آزمون و گروه گواه بود. جامعه آماری پژوهش را دانش آموزان دوره متوسطه تشکیل دادند که از میان آنان ۶۰ نفر با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه جایگزین شدند. اجرای پژوهش در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ انجام گرفت و گروه آزمایش طی یک دوره آموزشی، محتوای منتخب قرآنی و متون دینی متناسب با سطح زبانی فراگیران را در کنار فعالیت های واژگانی، نحوی، خواندن و درک مطلب دریافت کرد؛ در حالی که گروه گواه با روش متعارف آموزش زبان عربی آموزش دید. برای گردآوری داده ها از آزمون محقق ساخته مهارت زبان عربی، مقیاس انگیزش یادگیری زبان و آزمون درک مطلب استفاده شد که روایی محتوایی ابزارها با نظر ۱۰ نفر از متخصصان علوم تربیتی و آموزش زبان تایید شد و ضرایب آلفای کرونباخ برای مقیاس انگیزش و مولفه های آزمون در دامنه ۰/۸۱ تا ۰/۹۰ به دست آمد. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تحلیل کوواریانس تک متغیره بررسی شدند. یافته ها نشان داد پس از کنترل اثر پیش آزمون، میانگین تعدیل شده عملکرد گروه آزمایش در مهارت کلی زبان عربی به طور معناداری بالاتر از گروه گواه بود (F=۱۸/۶۴، p<۰/۰۰۱، η²=۰/۲۵). همچنین، آموزش مبتنی بر قرآن و متون دینی بر درک مطلب (F=۲۱/۳۷، p<۰/۰۰۱، η²=۰/۲۸)، گسترش واژگان (F=۱۶/۸۲، p<۰/۰۰۱، η²=۰/۲۳) و انگیزش یادگیری زبان عربی (F=۱۳/۴۵، p<۰/۰۰۱، η²=۰/۱۹) اثر معناداری داشت. نتایج مقایسه میانگین ها نشان داد میزان پیشرفت گروه آزمایش در مولفه واژگان حدود ۱۸ درصد و درک مطلب حدود ۲۱ درصد بیشتر از گروه گواه بوده است. یافته ها همچنین نشان داد افزایش درگیری شناختی با متون اصیل و معنادار دینی، از طریق ایجاد پیوند میان ساختارهای زبانی، معنا و بافت فرهنگی، به بهبود پردازش واژگان و فهم ساختارهای نحوی کمک می کند. بر این اساس، استفاده برنامه ریزی شده و سطح بندی شده از قرآن کریم و متون دینی می تواند از یک سو آموزش زبان عربی را از حالت صرفا قواعدمحور خارج کرده و به تجربه ای معنادار و بافت مند تبدیل کند و از سوی دیگر، فرصت مناسبی برای تقویت هم زمان مهارت های زبانی و درک فرهنگی فراهم آورد. نتایج پژوهش بر ضرورت بازنگری در شیوه انتخاب و ارائه متون آموزشی، آموزش معلمان برای بهره گیری روش مند از متون اصیل و طراحی فعالیت های زبانی متناسب با سطح فراگیران تاکید دارد.