تاثیر روش تدریس خلاق بر پرورش مهارت های شناختی، اجتماعی و هیجانی دانش آموزان در مدارس

روش تدریس خلاق در سال های اخیر به عنوان یکی از رویکردهای اثربخش در تحول فرایند یاددهی یادگیری مورد توجه پژوهشگران علوم تربیتی قرار گرفته است؛ زیرا این رویکرد با تاکید بر یادگیری فعال، مشارکت دانش آموزان، حل مسئله، تعامل اجتماعی و تجربه های معنادار می تواند زمینه رشد هم زمان ابعاد شناختی، اجتماعی و هیجانی یادگیرندگان را فراهم سازد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر روش تدریس خلاق بر پرورش مهارت های شناختی، اجتماعی و هیجانی دانش آموزان انجام شد. این پژوهش از نظر روش، توصیفی همبستگی و از نوع مدل یابی معادلات ساختاری بود که در سال ۱۴۰۴ اجرا شد. جامعه آماری پژوهش شامل دانش آموزان مدارس بود که از میان آنان ۳۸۴ نفر با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه روش های تدریس خلاق، مقیاس مهارت های شناختی، پرسشنامه مهارت های اجتماعی و مقیاس شایستگی های هیجانی دانش آموزان گردآوری شد. روایی ابزارها با استفاده از روایی محتوایی و تحلیل عاملی تاییدی بررسی شد و نتایج نشان داد تمامی ابزارها از برازش مطلوب برخوردار بودند. همچنین پایایی پرسشنامه ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ برای سازه روش تدریس خلاق ۰/۸۸، مهارت های شناختی ۰/۹۱، مهارت های اجتماعی ۰/۸۶ و مهارت های هیجانی ۰/۸۹ به دست آمد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS و AMOS انجام گرفت و برای بررسی روابط مستقیم و غیرمستقیم متغیرها از مدل یابی معادلات ساختاری استفاده شد. یافته های پژوهش نشان داد روش تدریس خلاق اثر مثبت و معناداری بر مهارت های شناختی دانش آموزان دارد (β=۰/۵۶، p<۰/۰۰۱) و این متغیر توانست ۳۱ درصد از واریانس مهارت های شناختی را تبیین کند. همچنین تاثیر روش تدریس خلاق بر مهارت های اجتماعی (β=۰/۴۸، p<۰/۰۰۱) و مهارت های هیجانی (β=۰/۵۲، p<۰/۰۰۱) مثبت و معنادار گزارش شد. نتایج مدل نهایی نشان داد شاخص های برازش مدل در سطح مطلوبی قرار دارند (χ²/df=۲/۱۴، CFI=۰/۹۵، TLI=۰/۹۴، RMSEA=۰/۰۵۲) و مدل پیشنهادی از اعتبار تجربی مناسبی برخوردار است. همچنین تحلیل مسیر نشان داد مهارت های اجتماعی و هیجانی می توانند به عنوان متغیرهای میانجی در ارتباط بین روش تدریس خلاق و رشد مهارت های شناختی عمل کنند؛ به گونه ای که اثر غیرمستقیم روش تدریس خلاق بر یادگیری شناختی از طریق مهارت های اجتماعی و هیجانی معنادار بود (β=۰/۲۱، p<۰/۰۱). در مجموع، یافته های پژوهش نشان می دهد که روش تدریس خلاق صرفا یک تکنیک آموزشی برای انتقال بهتر محتوا نیست، بلکه رویکردی جامع برای توسعه قابلیت های ذهنی، تعاملات اجتماعی و تنظیم هیجانی دانش آموزان محسوب می شود. بر این اساس، توجه به توانمندسازی معلمان در زمینه طراحی فعالیت های خلاقانه، استفاده از راهبردهای یادگیری مشارکتی و ایجاد محیط های یادگیری پویا می تواند نقش موثری در ارتقای کیفیت آموزشی داشته باشد و برای مدیران آموزشی و سیاست گذاران، ضرورت بازنگری در برنامه های توسعه حرفه ای معلمان و حمایت از رویکردهای نوآورانه تدریس را برجسته می سازد.کلیدواژه ها: روش تدریس خلاق، مهارت های شناختی، مهارت های اجتماعی، شایستگی هیجانی، یادگیری فعال، نوآوری آموزشی، مدل یابی معادلات ساختاری