نقش هوش مصنوعی در استنباط احکام شرعی

تحولات شتابان فناوری در عصر حاضر به ویژه در حوزه هوش مصنوعی عرصه های گوناگون علوم انسانی و دینی را با پرسشها و ظرفیتهای نوینی مواجه ساخته است. فقه اسلامی و فرآیند استنباط احکام شرعی نیز از این قاعده مستثنا نیست استنباط احکام شرعی به عنوان یکی از پیچیده ترین فعالیتهای علمی در سنت فقهی اسلام مبتنی بر فهم دقیق نصوص شرعی تحلیل قواعد،اصولی بررسی اقوال فقیهان و تطبیق آنها بر موضوعات مستحدثه است در این میان هوش مصنوعی با توانایی پردازش کلان دادهها تحلیل،متون شناسایی الگوها و تسریع در بازیابی اطلاعات میتواند نقش مهمی در تسهیل و ارتقای فرآیند استنباط ایفا کند. این پژوهش با رویکردی توصیفی - تحلیلی به بررسی نقش و کارکردهای هوش مصنوعی در فرآیند استنباط احکام شرعی میپردازد و تلاش میکند ضمن تبیین ظرفیتها و فرصتهای این فناوری محدودیتها و چالشهای آن را نیز از منظر فقهی و اصولی مورد واکاوی قرار دهد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که هوش مصنوعی میتواند در حوزه هایی چون گردآوری و طبقه بندی آیات و روایات، تحلیل تعارض ادله شناسایی اقوال،فقیهان و ارائه پیشنهادهای تحلیلی به فقیه نقش کمکی و ابزاری موثری داشته باشد؛ اما به دلیل فقدان ادراک نیت و قدرت اجتهاد مستقل هرگز نمیتواند جایگزین عقل اجتهادی فقیه شود. در نهایت این پژوهش بر این نکته تاکید دارد که بهره گیری از هوش مصنوعی در استنباط احکام شرعی در صورتی که در چارچوب ضوابط علمی و نظارت فقیه صورت گیرد میتواند به پویایی فقه اسلامی و پاسخگویی بهتر آن به مسائل نوپدید کمک شایانی نماید.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، استنباط احکام ، شرعی ، فقه ، اسلامی ، اجتهاد ، فناوریهای نوین