تحلیل نشانه شناختی پوشاک و منزلت اجتماعی در منسوجات تصویری صفوی (با تمرکز بر قطعه پارچه صحنه محاکمه)

پوشاک همواره فراتر از پوششی کاربردی، به عنوان یکی از کلیدی ترین رسانه های بصری در بازنمایی هویت، تفکیک طبقاتی و نمایش مراتب اجتماعی و سیاسی در جوامع تاریخی عمل کرده است؛ به طوری که در جوامع سنتی، لباس هر فرد بلافاصله بازتاب دهنده جایگاه طبقاتی، صنف اداری و منزلت اجتماعی او در ساختار قدرت بوده است. بر این اساس، نگاره های موضوعی و صحنه های مجالس رسمی در هنر دوره صفوی، سندی ارزشمند برای درک عینی این ساختار اجتماعی، اداری و قضایی هستند. هدف از این پژوهش، تحلیل ساختار پوشاک و شناسایی نقش های اجتماعی افراد در یک مجلس محاکمه دوره صفوی است. حال سوال این است که تنوع در فرم، رنگ و جزئیات پوشاک پیکره ها در این صحنه، چگونه سلسله مراتب قدرت، منصب های اداری-قضایی و تفاوت میان کارگزاران و مراجعان را بازنمایی می کند؟ فرضیه پژوهش بر این اصل استوار است که پوشاک در این نگاره به عنوان یک سیستم نشانگر منزلت و هویت عمل کرده و طراح با ایجاد تمایز در فرم قباها، شال ها و به ویژه نوع کلاه ها، مرزبندی دقیقی میان طبقات مختلف (از قاضی و منشی تا ملازمان و نگهبانان) ایجاد کرده است. حال هدف اصلی پژوهش آن است که نشان دهد چگونه هنرمند صفوی با استفاده از ظرایف طراحی پوشاک، نظم سیاسی و سلسله مراتب اجتماعی را در یک قاب تصویری ماندگار کرده است. روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی است و یافته های آن نشان می دهد که چینش پیکره ها و تفاوت های ساختاری در پوشش آن ها، بازتاب دهنده نظم اداری-قضایی جامعه صفوی و تفکیک دقیق وظایف کارگزاران در یک محکمه رسمی است.

کلیدواژه ها:

هویت و منزلت ، پوشاک تاریخی ، پارچه بافی صفوی ، نگارگری ، مجلس محاکمه ، تفکیک مراتب ، نظام تشریفات