توصیف و تحلیل نگاره ای از کاخ چهلستون، بزم شاه طهماسب و همایون شاه هند

نگاره «بزم شاه طهماسب» یکی از برجسته ترین آثار نگارگری دوره صفوی است که افزون بر نمایش یک بزم درباری، بازتاب دهنده فرهنگ، ساختار اجتماعی و نظام سلسله مراتبی این دوره نیز به شمار می رود. در این نگاره، تفاوت در پوشاک، سرپوش، رنگ، نقوش پارچه، تزئینات لباس و محل استقرار پیکره ها، به گونه ای هدفمند برای نمایش جایگاه و منزلت اجتماعی افراد به کار گرفته شده است. ازاین رو، پوشاک در این اثر تنها جنبه زیبایی شناختی ندارد، بلکه به عنوان عنصری هویت بخش و نمادین، نقش مهمی در بازنمایی ساختار اجتماعی ایفا می کند. پژوهش پیش رو به کالبد شکافی پوشاک و ویژگی های بصری پیکره های حاضر در نگاره «بزم شاه طهماسب» می پردازد تا چگونگی بازنمایی منزلت اجتماعی افراد از طریق پوشاک را مورد بررسی قرار دهد. در این راستا، جایگاه استقرار شخصیت ها، تفاوت در نوع پوشش، سرپوش، تزئینات و سایر عناصر مرتبط با لباس، به عنوان شاخص های اصلی تحلیل انتخاب شده اند. پرسش اصلی پژوهش این است که نگارگر «بزم شاه طهماسب» تا چه میزان از عناصر پوشاک در جهت نمایش منزلت اجتماعی افراد بهره برده است؟ فرض بر آن است که نگارگر، پوشاک را آگاهانه به عنوان یکی از مهم ترین عناصر بصری برای نمایش جایگاه، قدرت و مرتبه اجتماعی شخصیت های حاضر در نگاره به کار گرفته و از طریق تفاوت در پوشش، ساختار سلسله مراتبی دربار صفوی را به تصویر کشیده است. هدف این پژوهش، واکاوی ارتباط میان پوشاک و مرتبه اجتماعی در نگاره «بزم شاه طهماسب» و تبیین نقش لباس به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهای بازنمایی هویت و منزلت اجتماعی در نگارگری دوره صفوی است. شیوه گردآوری اطلاعات به صورت مطالعات کتابخانه ای، بررسی و تحلیل محتوای بصری بوده و رویکرد پژوهش توصیفی-تحلیلی می باشد.

کلیدواژه ها:

پوشاک دوره صفوی ، نگارگری ایرانی ، شاه طهماسب ، بزم درباری ، کاخ چهلستون