واکاوی منزلت بهرام گور در نگاره بهرام گور و دختران آسیابان از منظر پوشاک

بهرام گور، به عنوان یکی از مقتدرترین و محبوب ترین چهره های پادشاهی در سنت ادبی و تاریخی ایران، همواره در کانون توجه نگارگران مکاتب مختلف قرار داشته است. نگاره ی حاضر که صحنه ای از حضور بهرام در میان ملازمان و بزرگان را به تصویر می کشد، نمونه ای متراکم از یک نظام اجتماعی ساختارمند است. از آنجا که در این صحنه، تعدد پیکره ها با عملکردهای گوناگون، فضایی پیچیده را شکل داده است، مسئله ی «هویت بصری» اهمیت دوچندان می یابد. لذا این پرسش مطرح می شود که هنرمند نگارگر تا چه میزان از پوشاک در جهت نمایش منزلت بهرام و تمایز او از دیگران بهره برده است؟ هدف از پژوهش پیش رو، واکاوی نمایش منزلت افراد بر اساس مرتبه ی اجتماعی از منظر پوشاک در این اثر است. ماهیت این پروژه از نوع پژوهش های کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی است و شیوه گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و اسنادی، از طریق فیش برداری و مشاهده نظام مند نگاره (تصویرخوانی) صورت گرفته است. فرض بر آن است که هنرمند از پوشاک نه تنها به عنوان یک پوشش، بلکه به مثابه ی یک «نظام نشانه شناختی» برای بازنمایی قدرت و منزلت بهرام و تفکیک سلسله مراتب میان او و اطرافیانش استفاده کرده است. یافته های اولیه نشان می دهد که هنرمند با دستکاری آگاهانه ی مولفه هایی نظیر رنگ بندی های متمایز، پیچیدگی در برش پارچه و تنوع در آرایه های پوششی (مانند یقه و کلاه)، یک «هرم قدرت بصری» خلق کرده است که در آن پوشش پادشاه، او را به عنوان مرکز ثقل اقتدار در تقابل با دیگران تثبیت می کند.

کلیدواژه ها:

بهرام ، نگارگری ، صفوی ، نگاره بهرام گور و دختران آسیابان ، پوشاک ، منزلت