تحلیل سازمان ادراکی بازنمایی چشم در نقاشی کودکان ۳ تا ۹ سال بر اساس نظریه گشتالت

پژوهش حاضر با هدف تحلیل سازمان ادراکی بازنمایی «چشم» در نقاشی کودکان ۳ تا ۹ سال بر مبنای نظریه گشتالت انجام شده است. مسئله اصلی تحقیق، واکاوی چگونگی سازماندهی داده های بصری توسط نظام شناختی کودک در ترسیمات فی البداهه است. این مطالعه می کوشد تبیین کند کودکان چگونه فرم های پیچیده را بر اساس الگوهای کل نگر ساده سازی می کنند. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد کیفی است. جامعه آماری شامل آرشیوی از نقاشی های خودانگیخته طی بیست سال (۱۳۸۵-۱۴۰۵) است که نمونه ها به روش هدفمند از میان آن ها انتخاب شدند. یافته ها نشان می دهد سازماندهی ادراکی در سنین ۳ تا ۵ سال، تحت حاکمیت «اصل پراگنانز» و تمایل به ساده سازی در قالب دایره های بسته است. با افزایش سن و رشد ادراکی (۷ تا ۹ سال)، بازنمایی چشم از فرم های بسیط خارج شده و بر اساس «قوانین مجاورت، تشابه و تداوم»، اجزایی مانند مردمک و مژه در یک کل منسجم جای می گیرند. نتایج حاکی از آن است که تکامل ترسیمی چشم، تابعی از گذار از گشتالت های ساده به پیکره بندی های نظام مند است که سطح رشد شناختی و قدرت تفکیک ادراکی کودک را بازتاب می دهد. همچنین مشخص شد ساختارشکنی در بازنمایی چشم، شامل حذف، بزرگ نمایی یا دفرمه شدن، بازتابی از جابه جایی تمرکز ادراکی و غلبه مولفه های ذهنی بر کلیت گشتالت تصویری است. این انحرافات فرمی، نه به عنوان خطا، بلکه به منزله بخشی از فرآیند سازماندهی ادراک و بازنمایی تجربه ذهنی کودک قابل تفسیر بوده و می تواند به مربیان در درک سیر تحول شناختی و تشخیص تمایزات ادراکی از اختلالات یادگیری یاری رساند.

کلیدواژه ها:

روانشناسی گشتالت ، سازمان ادراکی ، نقاشی کودکان ، بازنمایی بصری ، نقاشی فی البداهه