واکاوی منزلت سیمرغ در نگارگری شاهنامه منسوب به صادقی بیگ افشار (نمونه موردی نگاره سیمرغ زال را به آشیانه خویش می برد)

بررسی منزلت سیمرغ در نگاره «بردن سیمرغ زال را به لانه اش» در نسخه ی مصور شاهنامه فردوسی، امکان واکاوی پیوند متن حماسی و بازنمایی تصویری را فراهم می آورد. سیمرغ به عنوان موجودی اساطیری است که در ادبیات اسطوره ای بارها از آن یاد شده است و در سرنوشت او مراقبت از نوزادی سپیدموی رقم می خورد. این پیوند، جایگاه او را از سطح یک پرنده فراتر برده و به مرتبه ای مینوی و برگزیده ارتقا می دهد. در نگاره «بردن سیمرغ زال را به لانه اش» از نسخه ی شاهنامه منسوب به صادقی بیگ افشار، هنرمند با بهره گیری از عناصر بصری چون ترکیب بندی، جایگاه فضایی، رنگ و نسبت مقیاس ها، منزلت ویژه سیمرغ را برجسته ساخته است. قرارگیری سیمرغ در مرکز توجه، ارتباط عمودی او با درخت، همگی دلالت بر جایگاه تقدسی او دارند. مسئله اصلی پژوهش آن است که منزلت اساطیری سیمرغ در متن شاهنامه تا چه میزان در ساختار فرمی و رنگی نگاره بازتاب یافته است؟ فرض بر آن است که نگارگر با تاثیرپذیری از متن ادبی و با تاکید بر پیوند زال و سیمرغ، از طریق سازماندهی عناصر تصویری، شان برگزیدگی و هویت قهرمانانه او را به مخاطب القا کرده است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل چگونگی بازنمایی منزلت سیمرغ در نگاره یادشده و تبیین رابطه میان روایت حماسی و بیان تصویری است. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای انجام شده و نتایج آن نشان می دهد که نگارگر از طریق تمهیدات بصری، منزلت اساطیری سیمرغ را همسو با روایت شاهنامه تثبیت و تقویت کرده است.

کلیدواژه ها:

اساطیر ، سیمرغ ، شاهنامه ، نگارگری ، صادقی بیگ افشار