ایجاد نظام یکپارچه زیبایی شناسی مبتنی بر پیوند معنا و کالبد در معماری و شهرسازی ایرانی-اسلامی

زیبایی شناسی در معماری ایرانی-اسلامی، فراتر از تجمیع صرف عناصر بصری، فرآیندی است که در آن «حس»، «عقل» و «خیال» در تعامل با یکدیگر معنای هستی را در کالبد شهر تجلی می دهند. هدف از این تحقیق، ارائه مدل یکپارچه ای از زیبایی شناسی است که با تلفیق «ارزش های بنیادین معنایی» و «اصول کالبدی اجرایی»، به خلا موجود در طراحی های معاصر پاسخ دهد. این هدف در راستای پاسخگویی به سوالات اصلی تحقیق است: ساختار نظری تلفیق ارزش های معقول و محسوس در زیبایی شناسی ایرانی-اسلامی کدام است؟ و کاربرد عملی این تلفیق در خلق معماری و شهرسازی معاصر چیست؟ تحقیق حاضر از نوع بنیادی-نظری با رویکرد کیفی است؛ که در آن جمع آوری داده ها و اطلاعات کیفی با استفاده از منابع اسنادی مکتوب علمی و کتابخانه ای در حوزه های علوم مرتبط با زیبایی شناسی انجام می گیرد و اطلاعات تحلیلی با تعمیم به حوزه معماری و شهرسازی ایرانی-اسلامی با روش استدلال قیاسی به استخراج مدل مفهومی یکپارچه می پردازد. یافته های این تحقیق حاکی از آن است که زیبایی شناسی اسلامی بر محور سه ابزار شناختی «حس»، «عقل» و «خیال» استوار است و منجر به شکل گیری چهار سطح ارزشی می گردد. این سطوح به ترتیب شامل ارزش های محسوس (عاطفی)، معقول (منطقی)، معقول مستند بر محسوس (معناشناسی) و محسوس مستند بر معقول (آرمان شهر) هستند که در بستر معماری با اصولی نظیر نور، آب، تقارن و مرکزیت گرایی تجلی می یابند.

کلیدواژه ها:

زیبایی شناسی ، ارزش های بنیادین ، معماری ایرانی-اسلامی ، تلفیق معنا و کالبد ، مدل مفهومی