واکاوی منزلت اسطوره ای خسرو پرویز در دست بافته های دوره صفوی با تاکید بر مفهوم فره

در سنت فرهنگی ایران، پادشاه آرمانی همواره حامل فره ایزدی می باشد. خسرو پرویز یکی از شاهان ساسانی، در ایران با منزلتی فراتر از یک فرمانروای تاریخی جلوه گر شده است. یکی از ماجراهای پرجاذبه خسرو پرویز در روایت او با شیرین است، با وجود احیای گسترده مضامین شاهنامه در هنر دوره صفوی، تصویر خسرو پرویز در برخی دست بافته های این دوره واجد نشانه ها و نمادهایی است که می تواند با مفهوم فره ایزدی پیوند یابد. حال سوال این است که هنرمند پارچه باف صفوی در طراحی پیکره خسرو شیرین از چه تمهیدات بصری برای القای فره ایزدی خسرو بهره برده است؟ فرض بر آن می باشد که هنرمند پارچه باف صفوی با آگاهی از منزلت خسرو از نمادهای بصری در جهت القای فره خسرو بهره برده است. لیکن در نگاه مخاطب عام نمادها در قالب عناصری در جهت صحنه سازی روایت نمایان می باشد. هدف از پژوهش پیش رو بررسی ارتباط نمادهای بصری در پارچه بافی صفوی با منزلت اساطیری پیکره های منقوش در پارچه های عصر مزبور می باشد. روش تحقیق به کار رفته توصیفی، تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی با متون ادبی و تاریخی مرتبط است. در این راستا نمونه هایی از منسوجات زربفت، ابریشم و مخمل در موزه های ایران و خارج از ایران بررسی و با توصیفات ادبی نظامی گنجوی، شاهنامه فردوسی و... مقایسه شده است. یافته ها نشان می دهد هنرمندان دوره صفوی کوشیده اند مفاهیم فره ایزدی و اقتدار الهی را در قالبی تصویری بازآفرینی کنند. بدین ترتیب دستبافته های این دوره نه صرفا آثار تزئینی بلکه متون تصویری اند، که در آنها پیوند میان اسطوره، قدرت و هنر به گونه هنرمندانه متجلی شده است.

کلیدواژه ها:

صفوی ، پارچه بافی ، نقوش ، اساطیری ، نمادفره ، خسرو