بازاندیشی در هویت معماری ایرانی-اسلامی: «نقد رویکرد فرمالیسم سنتی و ارائه چارچوب پویای هویت بخشی»

بحران هویت در معماری معاصر ایران، پدیده ای است که ریشه در شکاف میان «سنت» و «مدرنیته» دارد. این پژوهش با هدف تبیین چارچوبی نوین برای بازگشت به هویت، به واکاوی و نقد دو رویکرد متضاد در ادبیات معماری می پردازد: رویکرد احیایی-کالبدی و رویکرد انتقادی-فلسفی. روش تحقیق در این پژوهش با تکیه بر استراتژی توصیفی-تحلیلی و استدلال منطقی، به تحلیل محتوای منابع متعددی شامل مقالات «بررسی معماری ایرانی و اسلامی با هدف بازگشت به هویت» و «نقد آرای سنتی گرایان معاصر» و همچنین آثار اندیشمندانی چون پیرنیا، نصر، گنون و شووان می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه معماری ایرانی-اسلامی بر اصولی چون درون گرایی، مرکزیت و مردم واری استوار است، اما رویکرد غالب سنتی گرایان معاصر در تفسیر این معماری دچار نوعی «فرمالیسم تاریخی» و تقدس سازی اشکال شده که از پویایی و اقتضائات زمانه غافل است. از نگاه نویسنده، هویت یک پدیده ایستا نیست، بلکه جریانی پویا است که باید در هر دوره با تفسیر دوباره اصول جاودانه، تجلی یابد. نتایج حاصله حاکی از آن است که هویت معماری اسلامی در تکرار فرم های تاریخی نیست، بلکه در بازآفرینی اصول معنوی و کالبدی متناسب با نیازهای انسان معاصر و با تکیه بر جهان بینی اسلامی نهفته است. این مقاله با ارائه مدلی مفهومی، گذار از «تقلید فرمالی» به «ابتکار معنوی» را به عنوان راهکار نهایی برای تحقق هویت پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

هویت معماری ، معماری ایرانی-اسلامی ، سنتی گرایی ، فرمالیسم ، مردم واری ، نظریه پردازی معماری ، پویایی سنت