آیین آن در مرگ یزدگرد بهرام بیضایی با خوانشی نشانه شناختی از بدن، صدا و جمع

سوگ و آیین های عزاداری به عنوان یکی از مهم ترین نمودهای فرهنگی نقش کلیدی در بازنمایی تجربه های جمعی، بحران های اجتماعی و مناسبات قدرت دارند. پژوهش حاضر با رویکرد نشانه شناختی به بررسی بازنمایی سوگ سیاوش در شاهنامه و بازآفرینی آیینی آن در نمایشنامه «مرگ یزدگرد» اثر بهرام بیضایی می پردازد. مسئله اصلی مطالعه آن است که آیین سوگ در روایت شاهنامه چگونه صورت بندی شده و این الگوی آیینی چگونه در متن نمایشی معاصر بازآفرینی می شود. روش پژوهش توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر تحلیل نشانه های متنی و اجرایی شامل بدن، صدا و جمع است. یافته ها نشان می دهد که در شاهنامه کنش های بدنی، شیون و حضور جمعی سوگواران سوگ را به تجربه ای همگانی و آیینی تبدیل می کند، در حالی که در «مرگ یزدگرد» همین عناصر در ساختاری نمایشی چندآوا و نمادین بازآفرینی شده و جمع بیشتر نقش داور و بازپرس ایفا می کند. بنابراین هر دو متن با بهره گیری از عناصر، بدن، صدا و جمع سوگ را بازنمایی می کنند، اما شاهنامه آن را در قالب آیین همگرا تثبیت می کند و بیضایی آن را ابزاری برای بازنمایی بحران قدرت و بی عدالتی می سازد. نتایج پژوهش نشان می دهد که آیین سوگ در ادبیات فارسی علاوه بر کارکرد عاطفی و آیینی، بستری برای بازنمایی ساختارهای اجتماعی و سیاسی و بازاندیشی در مناسبات قدرت فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

سوگ سیاوش ، آیین عزاداری ، نشانه شناسی ، آیین ، بدن ، صدا در سوگ مرگ یزدگرد