شاخص های مدیران در کلام امیرالمومنین علی (ع) (مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی نهج البلاغه)

پژوهش حاضر با هدف کشف، دسته بندی نظام مند و تعیین ضریب اهمیت شاخص های مدیران بر اساس کلام امام علی (ع) با تاکید بر نهج البلاغه انجام شده است. این مطالعه از نوع تحقیقات کیفی با رویکرد تحلیل محتوای نظام مند (Systematic Content Analysis) است. جامعه پژوهش، تمامی خطبه ها (۲۳۹ خطبه)، نامه ها (۷۹ نامه) و کلمات قصار (۴۸۰ حکمت) نهج البلاغه می باشد. نمونه گیری به شیوه هدفمند معیاری انجام شد و ۴۷ قطعه (شامل ۲۱ خطبه، ۱۹ نامه و ۷ حکمت) به عنوان نمونه نهایی انتخاب گردید. واحد تحلیل، «جمله واره دارای مفهوم مستقل مدیریتی» تعیین شد. فرایند کدگذاری در سه سطح باز، محوری و انتخابی با استفاده از نرم افزار MAXQDA ۲۰۲۲ انجام گرفت. پایایی بازکدگذاری با ضریب توافق اسکات (Scott's Pi) برابر با ۰/۸۷ محاسبه شد. روایی محتوایی با روش لاوشه (CVR و CVI) و تایید ۱۰ خبره صورت پذیرفت. در مرحله کدگذاری باز، ۷۵ کد اولیه استخراج شد. در مرحله کدگذاری محوری، ۱۹ مقوله پدیدار گردید. در مرحله کدگذاری انتخابی، ۵ شاخص نهایی به عنوان ارکان مدیریت اسلامی از منظر امام علی (ع) شناسایی شد. شاخص های نهایی به ترتیب ضریب اهمیت نسبی عبارتند از: تقوا و عدالت (۲۹/۳%)، علم و تدبیر (۲۵/۱%)، امانت داری و مسئولیت پذیری (۱۸/۶%)، مشورت و مشارکت (۱۴/۸%)، دلسوزی و مردم داری (۱۲/۲%). الگوی مدیریت علوی تلفیقی از اخلاق (تقوا، عدالت، دلسوزی) و عقلانیت (علم، تدبیر، مشورت) است که با مفاهیم نوینی چون رهبری خدمتگزار، عدالت سازمانی و مدیریت مشارکتی همسویی معنادار دارد، اما به دلیل تکیه بر مبانی توحیدی و پاسخگویی دوگانه (در برابر خدا و مردم)، از عمق و پایداری بیشتری برخوردار است.

کلیدواژه ها:

امام علی (ع) ، نهج البلاغه ، شاخص های مدیران ، تحلیل محتوای کیفی ، عدالت سازمانی ، رهبری خدمتگزار