هستی شناسی کتاب شناسی توصیفی: مطالعه ای تطبیقی بر مرزهای مفهومی در سنت های پژوهشی ایران و غرب

کتاب شناسی توصیفی یکی از مفاهیم بنیادین در مطالعات کتاب شناسی، نسخه پژوهی و تاریخ کتاب است که در کاربردهای فارسی و غربی با صورت بندی ها و دلالت های متنوعی همراه بوده است. هدف، تبیین ماهیت هستی شناختی این مفهوم، بازشناسی حدود آن و روشن کردن تمایز آن با کاربردهای نزدیک، از جمله کتابنامه های توصیفی، یادداشت دار و گونه های محتوایی بازنمایی منابع است. پژوهش با روش تحلیلی تطبیقی و بر پایه مطالعه اسنادی انجام شده و در آن تعریف ها، معادل ها و کارکردهای کتاب شناسی توصیفی در شماری از منابع فارسی و غربی بررسی شده است. یافته ها نشان می دهد که در معنای تخصصی، کتاب شناسی توصیفی بر مشاهده، ثبت و تحلیل نظام مند ویژگی های مادی حامل های متن، از جمله ساختار کاغذ، چاپ، صفحه آرایی، حروف، تصویر و صحافی، استوار است و از این رهگذر به بازسازی فرایند تولید، انتشار و انتقال متن یاری می رساند. همچنین بررسی منابع فارسی نشان می دهد که این اصطلاح در پاره ای کاربردها به توصیف محتوایی، گزارشی یا ترکیبی از توصیف مادی و محتوایی نیز اطلاق شده است. بر این اساس، دقت در تعیین حدود مفهومی کتاب شناسی توصیفی، برای پرهیز از ابهام اصطلاحی و برای انسجام بیشتر مطالعات کتاب شناسی، متن پژوهی و تاریخ کتاب ضرورتی اساسی دارد.

کلیدواژه ها:

کتاب شناسی توصیفی ، نسخه پژوهی ، مادیت متن ، تاریخ کتاب ، انتقال متن