اثربخشی درمان شناختی-رفتاری (CBT) مبتنی بر هوش مصنوعی در کاهش اختلالات روان پزشکی

اختلالات روان پزشکی با شیوع بالا، همبودی قابل توجه و پیامدهای جدی بر کارکرد فردی–اجتماعی، از چالش های اصلی نظام های سلامت محسوب می شوند و هم زمان محدودیت دسترسی به درمان های مبتنی بر شواهد (کمبود متخصص، هزینه، انگ اجتماعی و ناپیوستگی پیگیری) ضرورت راهکارهای مکمل و مقیاس پذیر را برجسته کرده است؛ درمان شناختی–رفتاری مبتنی بر هوش مصنوعی (AI CBT) با تکیه بر ظرفیت هایی مانند شخصی سازی الگوریتمی، پایش بلادرنگ، تحلیل زبانی/هیجانی و ارائه مداخله ساختاریافته در بسترهای دیجیتال، به عنوان یک «درمانگر یار» در روان پزشکی معاصر مطرح شده است. هدف مقاله حاضر بررسی اثربخشی AI CBT در کاهش علائم و بهبود پیامدهای بالینی در اختلالات روان پزشکی و روشن سازی مزایا، محدودیت ها و ملاحظات کاربردی آن در چارچوب مراقبت روان پزشکی بود. این مطالعه با رویکرد کیفی، توصیفی–تحلیلی و سندپژوهی انجام شد و منابع علمی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ از پایگاه های علمی معتبر با کلیدواژه های مرتبط بازیابی، غربال گری و سپس با تحلیل محتوای کیفی و تحلیل مضمونی دسته بندی و تفسیر گردیدند. یافته ها نشان داد AI CBT در طیفی از اختلالات از جمله افسردگی، اختلالات اضطرابی، وسواس فکری–عملی، اختلالات مرتبط با تروما، اختلالات خوردن، رفتارهای اعتیادی، مشکلات تنظیم هیجان و برخی مسائل خواب/روان تنی، عمدتا از طریق افزایش خودپایشگری، تقویت پایبندی درمانی، کاهش اجتناب، تسهیل تمرین های بین جلسه ای و ارائه بازخورد شخصی سازی شده می تواند به کاهش شدت نشانه ها و بهبود عملکرد کمک کند؛ با این حال، میزان اثربخشی به شدت و پیچیدگی اختلال، کیفیت طراحی سامانه، سواد دیجیتال کاربر، الزامات اخلاقی و سطح نظارت بالینی وابسته است. در جمع بندی، AI CBT رویکردی نویدبخش و مقیاس پذیر برای توسعه خدمات سلامت روان و کاهش بار بالینی اختلالات روان پزشکی است، اما در اغلب سناریوهای بالینی باید به عنوان مداخله مکمل و «درمانگر یار» در کنار ارزیابی و قضاوت تخصصی (و در صورت نیاز درمان دارویی) به کار رود و پژوهش های آینده باید بر پیامدهای بلندمدت، ایمنی، پروتکل های ارجاع در موارد پرخطر و استانداردسازی معیارهای اثربخشی تمرکز کنند.

کلیدواژه ها:

درمان شناختی–رفتاری مبتنی بر هوش مصنوعی (AI‑CBT) ، اختلالات روان پزشکی ، سلامت روان