برنامه هسته ای ایران و ابعاد اقتصاد سیاسی آن

اقتصاد سیاسی ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ همواره تحت تاثیر تعامل میان آرمان های انقلاب، تحولات نظام بین الملل و رویکرد دولت های مختلف در سیاست خارجی و اقتصادی بوده است. در سال های ابتدایی انقلاب، اصل «نه شرقی، نه غربی» مبنای سیاست گذاری قرار گرفت و تا پایان جنگ ایران و عراق استمرار یافت. پس از جنگ، سیاست بازسازی و تعامل با غرب در دستور کار قرار گرفت که به افزایش سرمایه گذاری خارجی، رشد اقتصادی و گسترش روابط بین المللی انجامید. با روی کار آمدن دولت های بعدی، رویکرد ایدئولوژیک و عدالت محور دوباره تقویت شد و هم زمان با تشدید پرونده هسته ای، تحریم های بین المللی و کاهش درآمدهای نفتی، اقتصاد ایران با چالش های عمیق تری مواجه شد. دولت های یازدهم و دوازدهم تلاش کردند از طریق توافق هسته ای و تعامل با غرب، فشار تحریم ها را کاهش دهند، اما خروج آمریکا از برجام موجب تضعیف دستاوردهای اقتصادی این رویکرد شد. در ادامه، سیاست «نگاه به شرق» و تاکید بر ظرفیت های داخلی، همکاری با چین و روسیه و کاهش وابستگی به مذاکرات با غرب بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت. در مجموع، تجربه چهار دهه گذشته نشان می دهد که توسعه پایدار اقتصاد ایران نه با اتکای صرف به غرب و نه با وابستگی کامل به شرق امکان پذیر است، بلکه نیازمند راهبردی متوازن، واقع گرایانه و مبتنی بر منافع ملی، تقویت توان داخلی و تعامل سازنده با همه بازیگران بین المللی است. بر همین اساس، این مقاله با بررسی آثار احتمالی مکانیسم ماشه بر اقتصاد ایران، می کوشد با بهره گیری از تجربه های گذشته، تصویری جامع تر از پیامدهای اقتصادی و سیاسی آن ارائه دهد و زمینه ای برای تصمیم گیری و سیاست گذاری آگاهانه تر فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

اقتصاد سیاسی ، ایران ، غرب ، برنامه هسته ای ، تحریم