تحلیل ترکیبی نقش بهره وری کل عوامل تولید در ارتقای ظرفیت جذب و بازیابی شوک و طراحی شاخص کالیبره شده بهره وری تاب آوری در اقتصاد ایران

بهره وری کل عوامل تولید (TFP) علاوه بر پیشران رشد اقتصادی، سازوکار بنیادین تاب آوری در برابر شوک ها است. این پژوهش با تلفیق چارچوب نظری تاب آوری اقتصادی با حسابداری رشد سولو، به بررسی نقش بهره وری در ارتقای ظرفیت جذب و بازیابی اقتصاد ایران در مواجهه با تحریم، نوسان ارزی و ناترازی انرژی می پردازد. نوآوری تحقیق، طراحی «شاخص ترکیبی بهره وری تاب آوری» (PRI) با وزن دهی داده محور و پویا از طریق تحلیل مولفه های اصلی (PCA) و آنتروپی شانون است. یافته ها نشان می دهد سهم بهره وری در رشد اقتصادی ایران در دهه ۱۳۹۰ نزدیک به صفر بوده و سطح شاخص در سال ۱۴۰۲ با سال ۱۳۹۰ برابری می کند که این رکود با پدیده بدتخصیصی منابع هم راستا است. در مقابل، برنامه هفتم توسعه سهم ۳۵ درصدی (رشد سالانه ۲.۸ درصد) را به بهره وری اختصاص داده که شکاف عمیقی با روند تاریخی دارد. از سوی دیگر، شدت مصرف انرژی در ایران دو تا سه برابر میانگین جهانی است که مصداق اتلاف منابع و در عین حال ظرفیت پنهان عظیمی برای آزادسازی منابع بدون نیاز به گشایش خارجی است. در نهایت، پژوهش بر پایه رویکرد اکوسیستمی، چارچوبی عملیاتی ارائه می دهد و توصیه هایی برای تخصیص منابع بر مبنای بهره وری پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

آنتروپی شانون ، بدتخصیصی منابع ، بهره وری کل عوامل تولید ، تاب آوری اقتصادی ، شاخص ترکیبی