طراحی مدل هوش مصنوعی جهت توسعه نهادهای مالی اسلامی در راستای ارتقای شفافیت و حاکمیت شرکتی در نظام مالی اسلامی

با گسترش نظام های مالی اسلامی و افزایش اهمیت شفافیت و حاکمیت شرکتی، نیاز به ابزارهای نوین جهت بهبود عملکرد نهادهای مالی احساس می شود. هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوری های پیشرفته، قادر است تحلیل داده ها، پیش بینی ریسک ها و شناسایی الگوهای مالی را با دقت بالا انجام دهد. استفاده از مدل های هوش مصنوعی می تواند شفافیت عملیاتی و گزارشگری مالی را در نهادهای اسلامی ارتقا دهد. همچنین، این فناوری قابلیت تقویت فرآیندهای حاکمیت شرکتی و انطباق با اصول شرعی را دارد. در این راستا، طراحی مدل های هوش مصنوعی ویژه نظام مالی اسلامی می تواند نقشی کلیدی در توسعه پایدار و شفاف این نهادها ایفا کند.پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل هوش مصنوعی جهت توسعه نهادهای مالی اسلامی در راستای ارتقای شفافیت و حاکمیت شرکتی در نظام مالی اسلامی انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت تحلیلی توصیفی بوده و در دسته تحقیقات پیمایشی قرار می گیرد. داده های پژوهش از طریق مصاحبه با ۱۵ نفر از خبرگان حوزه مالی اسلامی و هوش مصنوعی جمع آوری شد که شامل اساتید دانشگاهی با تجربه کاری بیش از ۲۰ سال و کمتر از ۲۰ سال بود. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد و طی شش مرحله شامل کدگذاری اولیه، جستجوی کدهای گزینشی، شکل گیری مضامین سازنده، تعریف و نامگذاری تم های اصلی، طراحی مدل و تهیه گزارش نهایی، انجام گردید. در فرآیند تحلیل، از میان ۱۹۸ شاخص اولیه، ۳۷ مضمون سازنده سطح یک و ۹ دسته مضمون سازنده سطح دو استخراج شد و در نهایت یک مضمون فراگیر به عنوان چارچوب اصلی مدل شکل گرفت. مدل طراحی شده شامل مضامین عدالت اقتصادی اسلامی، شفافیت مبتنی بر شریعت، حاکمیت شرکتی اسلامی، پاسخگویی امانت محور شرعی، نظارت فقهی هوشمند، تصمیم گیری اخلاق محور اسلامی، کنترل ریسک شرعی، اعتماد نهادی اسلامی و انضباط مالی حلال است که هر کدام شاخص های عملیاتی مرتبط خود را دارند. برای تضمین کیفیت تحلیل و اعتبار نتایج، چهار شاخص کمی شامل ضریب هولستی، ضریب پی اسکات، شاخص کاپای کوهن و آلفای کرپیندروف محاسبه شد که مقادیر آن ها نشان دهنده قابلیت اعتبار، قابلیت انتقال، قابلیت تایید و اطمینان پذیری بالای پژوهش بود. نتایج این مطالعه چارچوبی منسجم برای توسعه نهادهای مالی اسلامی ارائه می دهد که ضمن رعایت اصول فقهی و شریعت، قابلیت ارتقای شفافیت و تقویت حاکمیت شرکتی را دارا می باشد و می تواند به عنوان راهنمای عملی برای طراحی سیستم های هوش مصنوعی در بانک ها و موسسات مالی اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، نهادهای مالی اسلامی ، شفافیت مالی ، حاکمیت شرکتی ، تحلیل مضمون ، نظارت فقهی ، تصمیم گیری اخلاق محور