تخمین مدل فرار مالیاتی با در نظر گرفتن ریسک ژئوپولتیک و هزینه تبلیغات و تحقیق و توسعه در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران (سالهای ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۳)

این پژوهش با هدف تخمین و تحلیل مدل فرار مالیاتی با در نظر گرفتن ریسک ژئوپولتیک و هزینه تبلیغات و تحقیق و توسعه در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی بازه زمانی ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۳ انجام شده است. ماهیت این مطالعه کاربردی و از نوع تحقیقات تحلیلی-توصیفی و پس رویدادی است که با استفاده از روش غربالگری سیستماتیک، نمونه ای شامل ۸۲ شرکت را مورد واکاوی قرار داده است. در مرحله پیش آزمون، پایایی تمامی متغیرها از طریق آزمون لوین، لین و چو به تایید رسید و نتایج آزمون هم انباشتگی کائو، وجود رابطه بلندمدت میان متغیرهای پژوهش را احراز کرد تا از عدم بروز رگرسیون کاذب اطمینان حاصل شود. بر اساس خروجی آزمون های لیمر و هاسمن، مدل داده های تابلویی با الگوی اثرات تصادفی برای برآورد نهایی انتخاب گردید. یافته های حاصل از آزمون فرضیه اول نشان داد که روابط سیاسی مدیرعامل پیوند مثبت و معناداری با رفتار اجتناب مالیاتی شرکت ها دارد؛ بدین معنا که حضور مدیران دارای نفوذ یا وابستگی های سیاسی، بستر را برای کاهش پرداخت های مالیاتی فراهم می کند. در بررسی فرضیه دوم، نقش تعدیل گر دوره تصدی مدیرعامل مورد تایید قرار گرفت؛ نتایج نشان داد که طولانی شدن دوره حضور مدیرعامل، رابطه میان روابط سیاسی و اجتناب مالیاتی را به شکل معناداری تحت تاثیر قرار داده و آن را تعدیل می کند. تحلیل متغیرهای کنترلی نیز حاکی از آن است که هزینه های تبلیغات، اهرم مالی و دارایی های ثابت رابطه مستقیم با فرار مالیاتی دارند، در حالی که هزینه های تحقیق و توسعه، اندازه شرکت، بازده دارایی ها و سطح تحصیلات مدیرعامل به عنوان عوامل بازدارنده، رابطه معکوسی با رفتارهای اجتناب مالیاتی نشان می دهند. در نهایت، ضریب تعیین بالای مدل ها (بیش از ۷۰ درصد در مدل دوم) بیانگر قدرت تبیین بالای متغیرهای انتخاب شده در تشریح رفتارهای مالیاتی شرکت های بورسی ایران در شرایط ریسک ژئوپولتیک است.

کلیدواژه ها:

دوره تصدی مدیرعامل ، ارتباط بین روابط سیاسی مدیرعامل ، رفتار اجتناب مالیاتی ، استقلال هیات مدیره ، پانل ایستا