از سناریونویسی تا تصمیم سازی هوشمند: بازطراحی آینده پژوهی با استفاده از هوش مصنوعی مولد

شتاب تحولات فناورانه، ژئوپلیتیکی، اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی، فرایند تصمیم گیری راهبردی را با سطحی از عدم قطعیت مواجه ساخته است که روش های سنتی پیش بینی و برنامه ریزی به تنهایی قادر به پاسخ گویی کامل به آن نیستند. در چنین شرایطی، آینده پژوهی با تاکید بر شناسایی آینده های بدیل، سناریونویسی و تقویت ظرفیت تطبیق پذیری سازمان ها و سیاست گذاران، اهمیت فزاینده ای یافته است. هم زمان، ظهور هوش مصنوعی مولد، به ویژه مدل های زبانی بزرگ، ظرفیت جدیدی برای پویش محیطی، استخراج روندها، تولید فرضیه، ترکیب دانش، توسعه سناریو و پشتیبانی از تصمیم سازی فراهم کرده است. با وجود این، استفاده شتاب زده از این فناوری می تواند با چالش هایی همچون توهم اطلاعاتی، سوگیری الگوریتمی، وابستگی شناختی، کاهش تنوع دیدگاه ها و انتقال مسئولیت تصمیم گیری به سامانه های هوشمند همراه شود. هدف مقاله حاضر، ارائه چارچوبی برای بازطراحی فرایند آینده پژوهی از طریق ادغام نظام مند هوش مصنوعی مولد با روش های سناریونویسی و تصمیم سازی راهبردی است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، کیفی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و تحلیل مفهومی ادبیات آینده پژوهی، سناریونویسی، هوش مصنوعی مولد و حکمرانی هوش مصنوعی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی مولد نباید جایگزین آینده پژوه، خبرگان یا تصمیم گیران شود؛ بلکه باید به عنوان «همکار شناختی» در چرخه آینده پژوهی ایفای نقش کند. بر این اساس، مدل پیشنهادی مقاله در پنج مرحله شامل پویش هوشمند، استخراج و تحلیل پیشران ها، تولید و آزمون سناریوها، تبدیل سناریو به گزینه های سیاستی و یادگیری و بازتنظیم مستمر طراحی شده است. نتایج نشان می دهد ترکیب توان پردازشی و تولیدی هوش مصنوعی با قضاوت انسانی می تواند سرعت، تنوع، عمق تحلیل و قابلیت به روزرسانی فرایند آینده پژوهی را افزایش دهد؛ مشروط بر آنکه سازوکارهای اعتبارسنجی انسانی، شفافیت، ردیابی منابع، مدیریت سوگیری و حاکمیت داده در این فرایند لحاظ شود.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی ، سناریونویسی ، هوش مصنوعی مولد ، تصمیم سازی هوشمند ، آینده های بدیل ، حکمرانی هوش مصنوعی ، هوش مصنوعی راهبردی