مدل حکمرانی نوین؛ «نظم دسترسی باز و فدرالیسم نظارتی» (نمونه موردی ایران)

مقاله حاضر به تدوین و تبیین مدلی نوین برای بازآرایی ساختار سیاسی-اداری در جوامع پیچیده و چندقومیتی، با تاکید بر کاربست آن در نظام حکمرانی ایران، می پردازد. مسئله ی محوری این پژوهش، حل تضاد دیرپای میان «نیاز به وحدت ملی و نظم مرکزی» از یک سو و «ضرورت حفظ تنوع فرهنگی و خودمختاری محلی» از سوی دیگر است. مدل پیشنهادی که از آن تحت عنوان «فدرالیسم نظارتی با نظم دسترسی باز» یاد می شود، ترکیبی بدیع از «لویاتان نظارتی» و «فدرالیسم توزیع شده» به شمار می رود که از طریق سیستم «کدینگ بحران» و تفکیک دقیق صلاحیت ها، از استبداد مرکزی و هرج ومرج محلی توامان پیشگیری می کند. این پژوهش با بهره گیری از چارچوب نظری نهادگرایی جدید، نظم خودجوش هایکی، نظریه ی نهادهای فراگیر عجم اوغلو و مفهوم قرارداد اجتماعی هابز، به روش تحلیل سیستمی و اسنادی، سازوکارهای عملیاتی سازی این مدل را ترسیم می کند. یافته ها نشان می دهد که گذار از «حکمرانی کنترل گر» به «حکمرانی تنظیم گر» از طریق ایجاد سیستم های بازخوردی و تفکیک مرزهای مداخله، می تواند ضمن حفظ انسجام ملی، بستر شکوفایی تنوع های محلی را فراهم آورد. موفقیت این مدل در گرو شفافیت قواعد کدینگ بحران ها، استقلال نهادهای نظارتی و مهار قدرت لویاتان از طریق سازوکارهای نهادی مهار و توازن است.

کلیدواژه ها:

حکمرانی نوین ، فدرالیسم نظارتی ، نظم دسترسی باز ، کدینگ بحران ، نهادگرایی ، اصل فرعی بودن