مدیریت هوشمند مدرسه در دوره متوسطه: الگویی مقایسه ای هوش مصنوعی محور برای دبیرستان های نظری و هنرستان های فنی وحرفه ای

تحولات شتابان فناوری های هوش مصنوعی، الگوهای سنتی مدیریت در سازمان های آموزشی را با فرصت ها و چالش های جدیدی مواجه کرده است (۲۰۱۹Holmes, Bialik, & Fadel؛ ۲۰۱۶Luckin, Holmes, Griffiths, & Forcier). در دوره متوسطه، که مدارس نظری و هنرستان های فنی وحرفه ای و کاردانش دارای تنوع بالایی در برنامه های درسی، نیروی انسانی، امکانات، نیازهای دانش آموزان و ارتباط با محیط اجتماعی و حرفه ای هستند، استفاده هدفمند از هوش مصنوعی می تواند به ابزاری برای ارتقای کیفیت تصمیم گیری، بهبود برنامه ریزی، مدیریت منابع، شناسایی مسائل آموزشی و پشتیبانی از فرایندهای اجرایی مدیران تبدیل شود. با وجود این، بهره گیری از هوش مصنوعی در مدیریت مدارس صرفا به معنای جایگزین کردن فناوری با روش های سنتی نیست؛ بلکه مستلزم بازتعریف نقش مدیر، تقویت سواد داده و هوش مصنوعی، توجه به حریم خصوصی و امنیت اطلاعات و ایجاد سازوکارهای نظارت انسانی است (۲۰۲۱UNESCO؛ ۲۰۲۲European Commission). پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش هوش مصنوعی در تحول مدیریت آموزشی دوره متوسطه و شناسایی فرصت ها، چالش ها و الزامات اجرایی آن انجام شده است. روش پژوهش، مروری تحلیلی است و با بررسی و تحلیل مفهومی ادبیات علمی مرتبط با هوش مصنوعی، مدیریت آموزشی و تحول دیجیتال در آموزش انجام شده است (۲۰۱۹Zawacki Richter, Marín, Bond, & Gouverneur). یافته های تحلیلی نشان می دهد که مهم ترین ظرفیت های هوش مصنوعی در مدیریت مدارس شامل پشتیبانی از تصمیم گیری مبتنی بر داده، تحلیل اطلاعات آموزشی، شناسایی الگوهای عملکردی، پیش بینی برخی روندهای آموزشی، تسهیل برنامه ریزی و تخصیص منابع، کاهش بخشی از امور اداری تکراری و فراهم کردن امکان پایش مستمر فرایندهای آموزشی و اجرایی است. با این حال، چالش هایی همچون کیفیت و سوگیری داده ها، حفظ محرمانگی اطلاعات دانش آموزان و کارکنان، وابستگی بیش از حد به خروجی سامانه های هوشمند، شکاف مهارتی مدیران و کارکنان و نبود چارچوب های روشن برای استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی می تواند اثربخشی این فناوری را محدود کند (۲۰۲۱UNESCO, Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence). نتایج پژوهش نشان می دهد که تحقق مدیریت آموزشی هوشمند در دوره متوسطه نیازمند رویکردی مرحله ای و انسان محور است؛ رویکردی که در آن هوش مصنوعی به عنوان ابزار پشتیبان تصمیم و نه جایگزین قضاوت حرفه ای مدیر مورد استفاده قرار گیرد. همچنین، تفاوت ساختاری میان دبیرستان های نظری و هنرستان های فنی وحرفه ای و کاردانش ایجاب می کند الگوی استفاده از هوش مصنوعی متناسب با ماموریت و نیازهای هر نوع مدرسه طراحی شود. بر این اساس، توسعه سواد هوش مصنوعی مدیران، تدوین دستورالعمل های اجرایی، حفاظت از داده ها، ارزیابی مستمر ابزارهای هوشمند و توجه هم زمان به تفاوت های ساختاری مدارس از مهم ترین الزامات اجرای موفق این فناوری در مدیریت آموزشی است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مدیریت آموزشی ، دوره متوسطه ، تصمیم گیری ، تحول دیجیتال ، مدیر مدرسه ، هنرستان