اعتماد نهادی به مثابه عامل تعیین کننده شکوفایی انسان: چارچوبی مفهومی برای حکمرانی در عصر هوش مصنوعی

اعتماد در ادبیات حکمرانی غالبا همچون روان کننده ای برای کارایی دیده می شود؛ اما این مقاله ادعای بزرگ تری را پی می گیرد: اعتماد نهادی نه ابزار کارایی، بلکه یکی از شرط های بنیادین شکوفایی انسان است. آنجا که شهروند بتواند نهاد را شایسته، درست کار و دل سوز بداند، همان امنیت روانی و افق پیش بینی پذیری فراهم می آید که عاملیت، برنامه ریزی بلندمدت و مشارکت—سه عنصر سازنده زندگی شکوفا—را ممکن می سازد. عصر هوش مصنوعی این پیوند را به شکلی تازه به چالش می کشد: تصمیم گیری خودکار و الگوریتمی، هم زمان که اتکا به نهادها را ناگزیرتر می کند، شفافیت، پاسخ گویی و تقارن اطلاعاتی را—که شالوده اعتماد موجه اند—می فرساید؛ حاصل، پارادوکسی است که در آن باید بیش از پیش به سامانه هایی تکیه کنیم که کمتر از پیش می توانیم آن ها را بفهمیم یا به چالش بکشیم. این پژوهش با روشی مفهومی–نظری و با تلفیق سه بدنه ادبیات کم پیوند—شکوفایی انسانی و رویکرد قابلیت، اعتماد نهادی، و حکمرانی هوش مصنوعی—چارچوبی چندسطحی ارائه می کند که در آن اعتماد نهادی موجه، حلقه واسط میان طراحی حکمرانی و شکوفایی انسان است؛ تنش های عصر هوش مصنوعی همچون تعدیل گرهای منفی و زیرساخت اعتماد—از جمله نهادهای پژوهشی و نظارتی پارلمانی، چالش پذیری و نظارت انسانی—همچون تعدیل گرهای مثبت عمل می کنند. در پایان، شش گزاره آزمون پذیر صورت بندی و دلالت های آن برای نهادهای پژوهشی پارلمانی در نظام های حکمرانی در حال توسعه بازخوانی می شود.

کلیدواژه ها:

اعتماد نهادی ، شکوفایی انسانی ، حکمرانی هوش مصنوعی ، رویکرد قابلیت ، پاسخ گویی ، نهادهای پژوهشی پارلمانی