عوامل موثر بر مدل های مزیت رقابتی با تاکید بر فناوری اطلاعات و ارتباطات و هوش مصنوعی

در محیط رقابتی و پویای اقتصاد دانش بنیان، سازمان ها برای حفظ بقا و دستیابی به عملکرد برتر نیازمند ایجاد و تقویت مزیت رقابتی پایدار هستند. در این میان، پیشرفت های سریع فناوری اطلاعات و ارتباطات و گسترش کاربردهای هوش مصنوعی، زمینه های جدیدی را برای ارتقای قابلیت های سازمانی و خلق ارزش فراهم کرده اند. با این حال، صرف بهره گیری از فناوری های پیشرفته لزوما به ایجاد مزیت رقابتی منجر نمی شود و اثربخشی آن ها تا حد زیادی به وجود زیرساخت های مناسب فناوری اطلاعات و شرایط محیطی کسب وکار وابسته است. بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل موثر بر مدل های مزیت رقابتی با تاکید بر فناوری اطلاعات و ارتباطات و هوش مصنوعی انجام شده است. در این پژوهش، هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوری های تحول آفرین در نظر گرفته می شود که با استفاده از قابلیت هایی همچون یادگیری ماشین، تحلیل داده های بزرگ و پردازش هوشمند اطلاعات، می تواند فرآیندهای تصمیم گیری، نوآوری، توسعه محصولات و مدیریت ارتباط با مشتریان را بهبود بخشد. با این حال، تحقق مزیت رقابتی ناشی از هوش مصنوعی مستلزم وجود قابلیت های فناوری اطلاعات مناسب از جمله زیرساخت های دیجیتال، سیستم های اطلاعاتی یکپارچه، دسترسی به داده های باکیفیت و نیروی انسانی متخصص است. بر مبنای رویکرد مبتنی بر منبع، مزیت رقابتی زمانی شکل می گیرد که سازمان ها بتوانند منابع و قابلیت هایی ارزشمند، کمیاب، دشوار برای تقلید و غیرقابل جایگزین را توسعه دهند. در این چارچوب، هوش مصنوعی و قابلیت های فناوری اطلاعات می توانند به عنوان منابع استراتژیک سازمان در نظر گرفته شوند که در صورت مدیریت صحیح، زمینه ساز بهبود کارایی عملیاتی، افزایش سرعت نوآوری، ارتقای کیفیت تصمیم گیری و ارائه خدمات متمایز به مشتریان خواهند شد. همچنین شرایط محیطی و پهنه تجاری سازمان، از جمله شدت رقابت، دسترسی به زیرساخت های دیجیتال، سیاست های حمایتی دولت و سطح توسعه فناوری در صنعت، می توانند نقش مهمی در تقویت یا تضعیف اثرات هوش مصنوعی بر مزیت رقابتی ایفا کنند. از این رو، در این پژوهش تلاش شده است تا رابطه میان هوش مصنوعی، قابلیت های فناوری اطلاعات و مزیت رقابتی با در نظر گرفتن نقش عوامل زمینه ای مورد بررسی قرار گیرد. یافته های نظری نشان می دهد که استفاده موثر از هوش مصنوعی در سازمان ها زمانی می تواند منجر به مزیت رقابتی پایدار شود که با توسعه قابلیت های فناوری اطلاعات، سرمایه انسانی متخصص، فرهنگ سازمانی نوآورانه و زیرساخت های داده محور همراه باشد. در چنین شرایطی، سازمان ها قادر خواهند بود داده های گسترده را به دانش قابل استفاده تبدیل کرده و از آن برای بهبود فرآیندهای تصمیم گیری، افزایش بهره وری، توسعه محصولات و خدمات نوآورانه و ارتقای تجربه مشتری استفاده کنند. از این رو، توجه همزمان به فناوری های هوشمند، زیرساخت های فناوری اطلاعات و شرایط محیطی کسب وکار می تواند نقش تعیین کننده ای در افزایش رقابت پذیری شرکت های دانش بنیان ایفا کند. نتایج این پژوهش می تواند راهنمایی مفیدی برای مدیران، سیاست گذاران و پژوهشگران در جهت بهره برداری موثر از فناوری های نوین برای تقویت مزیت رقابتی سازمان ها فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

مزیت رقابتی ، هوش مصنوعی ، فناوری اطلاعات و ارتباطات ، قابلیت های فناوری اطلاعات ، شرکت های دانش بنیان