مدل مفهومی حکمرانی سرمایه گذاری در بخش آب و فاضلاب بر مبنای رویکرد سیستمی و فلسفه عمل گرایی

بخش آب و فاضلاب در بسیاری از کشورها با چالش های پیچیده ای همچون کمبود منابع مالی، فرسودگی زیرساخت ها، افزایش تقاضا و پیامدهای تغییر اقلیم مواجه است؛ چالش هایی که ماهیت آن ها صرفا فنی یا اقتصادی نیست، بلکه ریشه در ساختارهای سیستمی و الگوهای تصمیم گیری مدیریتی دارند. هدف این مقاله ارائه یک مدل مفهومی حکمرانی سرمایه گذاری در بخش آب و فاضلاب است که بر پایه ی تلفیق دو رویکرد «تفکر سیستمی» و «فلسفه عمل گرایی» شکل گرفته است. مبانی نظری این مدل با اتکا بر ادبیات حکمرانی آب (OECD, ۲۰۱۵; UN-WWDR ۲۰۲۲)، نظریه سیستم های پیچیده (Meadows, ۲۰۰۸) و فلسفه پراگماتیسم در سیاست گذاری عمومی (Dewey, ۱۹۲۷; Shields, ۲۰۱۸) توسعه یافته است. مقاله نشان می دهد که سرمایه گذاری در حوزه آب نه یک تصمیم خطی و تکنوکراتیک، بلکه فرآیندی هستی شناختی و چندبعدی است که از تعامل بازیگران، ساختارهای نهادی، جریان های اطلاعات، ارزش های اجتماعی و پیامدهای محیط زیستی اثر می پذیرد. بر همین اساس، مدل پیشنهادی یک «چارچوب پنج لایه» ارائه می کند که شامل: پویایی منابع، ذی نفعان، سیاست ها، ساختارهای یادگیری و پیامدهای سیستم است. این چارچوب مفهومی تلاش می کند به مدیران، سیاست گذاران و کارشناسان کمک کند تا تصمیم های سرمایه گذاری را با نگاه سیستمی، آینده نگر و مبتنی بر حل مسئله اتخاذ کنند. مدل ارائه شده می تواند مبنایی برای بازاندیشی در فرآیندهای اولویت بندی پروژه ها و اصلاح شیوه های کنونی مدیریت منابع مالی در شرکت های آب و فاضلاب باشد، هرچند نیاز به آزمون تجربی در پژوهش های آینده دارد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی آب ، سرمایه گذاری زیرساختی ، تفکر سیستمی ، پراگماتیسم ، مدل مفهومی ، آب و فاضلاب