نقش مشارکت های مردمی در توسعه و حفظ فضای سبز شهری: مطالعه مروری با تاکید بر ظرفیت های شهرداری اقلید

توسعه سریع شهرنشینی، محدودیت بودجه های شهری و چالش های زیست محیطی، مدیریت فضای سبز شهری را به یکی از دغدغه های اصلی مدیریت شهری در جهان تبدیل کرده است. در دهه های اخیر، رویکردهای سنتی مدیریت فضاهای سبز که صرفا بر نقش دولت ها و شهرداری ها متمرکز بود، به تدریج جای خود را به الگوهای مشارکتی داده اند که در آن شهروندان، سازمان های مردم نهاد و بخش خصوصی در برنامه ریزی، توسعه، نگهداری و پایش فضای سبز نقش آفرینی می کنند. شواهد علمی نشان می دهند که مشارکت مردمی نه تنها می تواند بار مالی مدیریت شهری را کاهش دهد، بلکه موجب افزایش حس تعلق مکانی، ارتقای سرمایه اجتماعی، بهبود کیفیت طراحی و پایداری بلندمدت فضای سبز می شود. هدف از این مقاله، مرور و تحلیل مطالعات معتبر داخلی و بین المللی درباره نقش مشارکت های مردمی در توسعه و حفظ فضای سبز شهری و بررسی ظرفیت های به کارگیری این رویکرد در مدیریت شهری شهر اقلید است. این پژوهش از نوع مطالعه مروری (Narrative Review) است و اطلاعات آن از طریق جستجوی نظام مند در پایگاه های علمی بین المللی و همچنین پایگاه های داخلی گردآوری شده است. مرور مطالعات نشان داد که مشارکت مردمی در فضای سبز شهری در اشکال مختلفی از جمله مشارکت در طراحی، کاشت و توسعه، نگهداری و آبیاری، پایش و گزارش دهی، و مدیریت مشارکتی ظهور می یابد. یافته ها بیانگر آن است که پروژه های موفق فضای سبز مشارکتی معمولا دارای چند ویژگی مشترک هستند: شفافیت در تصمیم گیری، وجود چارچوب های حقوقی و حمایتی، آموزش و توانمندسازی شهروندان، وجود انگیزه های ملموس و ناملموس، و تداوم تعامل میان مدیریت شهری و جامعه محلی. همچنین مطالعات نشان می دهند که مشارکت مردمی می تواند منجر به کاهش هزینه های نگهداری، افزایش سرانه فضای سبز، بهبود امنیت فضاهای عمومی و تقویت سلامت روان شهروندان شود. با این حال، موانعی مانند نبود فرهنگ مشارکت، ضعف در ساختارهای قانونی، عدم اعتماد متقابل و محدودیت منابع نیز در بسیاری از مطالعات گزارش شده اند. بر اساس تحلیل تطبیقی مطالعات، می توان نتیجه گرفت که توسعه مشارکت مردمی در فضای سبز شهری نیازمند تغییر در نگرش مدیریت شهری از «خدمات دهی صرف» به «تسهیل گری و حکمرانی مشترک» است. در این راستا، با توجه به ظرفیت های اجتماعی، فرهنگی و اقلیمی شهر اقلید، پیشنهاد می شود شهرداری این شهر با تدوین چارچوب های حقوقی مناسب، ایجاد سازوکارهای تشویقی، بهره گیری از ظرفیت سازمان های مردم نهاد و مدارس، و طراحی برنامه های مشارکتی پایلوت، زمینه را برای توسعه و حفظ فضای سبز از طریق مشارکت شهروندان فراهم آورد. این رویکرد می تواند به عنوان یکی از راهبردهای نوین مدیریت شهری برای ارتقای پایداری محیط زیست و کیفیت زندگی در اقلید مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مشارکت مردمی ، فضای سبز شهری ، توسعه پایدار ، حکمرانی شهری ، سرمایه اجتماعی ، نگهداری فضای سبز ، شهرداری اقلید ، مدیریت مشارکتی