بررسی نقش تئاتر در ارتقای آگاهی اجتماعی کودکان و نوجوانان از طریق بازیگری برای یادگیری چارچوب اجتماعی-عاطفی (SEL)

یادگیری اجتماعی-عاطفی (Social-Emotional Learning) به عنوان یکی از رویکردهای نوین در نظام های آموزشی، نقش موثری در ارتقای رشد همه جانبه دانش آموزان ایفا می کند. این رویکرد مشتمل بر مجموعه ای از مهارت هاست که به فراگیران کمک می کند تا ضمن شناخت و مدیریت هیجانات فردی، توانایی همدلی با دیگران، برقراری روابط موثر، و اتخاذ تصمیم های مسئولانه را در خود پرورش دهند. در میان مولفه های پنج گانه این رویکرد، «آگاهی اجتماعی» از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ چراکه به توانایی درک دیدگاه ها، احساسات و نیازهای افراد، به ویژه کسانی با پیشینه های فرهنگی و اجتماعی متفاوت، اشاره دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش سینما و هنرهای بازیگری در ارتقای آگاهی اجتماعی دانش آموزان طراحی شده است. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای استقرایی بوده و داده ها از طریق مطالعه منابع علمی، مصاحبه با معلمان بازیگری، و تحلیل تمرین های عملی گردآوری شده اند. تمرکز اصلی پژوهش بر تمرین هایی است که به طور مستقیم در خدمت توسعه مهارت های اجتماعی-عاطفی قرار دارند. یافته های پژوهش نشان می دهد تمرین هایی نظیر «بله و...»، «تجسم احساسات»، «مصاحبه تخیلی» و «نقطه شکست شخصیت» موجب تقویت همدلی شناختی و عاطفی، درک تفاوت های فردی، تحلیل روان شناختی شخصیت ها و ارتقای مهارت های ارتباطی می شوند. این تمرین ها همچنین به دانش آموزان کمک می کنند تا از قضاوت های سطحی فاصله گرفته، دیدگاه های متنوع را درک کرده و در تعاملات اجتماعی خود موثرتر ظاهر شوند. افزون بر این، تمرین «برنامه ریزی، اجرا، تامل» نقش موثری در ارتقای خودمدیریتی، مقابله با استرس و تصمیم گیری مسئولانه ایفا می کند. بررسی مطالعات داخلی و بین المللی (صادقی، ۱۳۹۹؛ موسوی و همکاران، ۱۴۰۰؛ Moayeri & Ghaffari, ۲۰۲۱) حاکی از آن است که تلفیق یادگیری اجتماعی-عاطفی با برنامه های هنری، به ویژه در کلاس های بازیگری، موجب بهبود عملکرد تحصیلی، ارتقای سلامت روان و تقویت تعاملات اجتماعی دانش آموزان می شود. این رویکرد همچنین در ایجاد فضای مدرسه ای مثبت، کاهش رفتارهای پرخاشگرانه، افزایش مشارکت اجتماعی و ارتقای سواد عاطفی دانش آموزان نقش بسزایی دارد. در راستای اهداف پژوهش، مجموعه ای از تمرین های بازیگری هدفمند طراحی و ارائه شده است که ضمن حفظ جذابیت هنری، مفاهیم یادگیری اجتماعی-عاطفی را به صورت ساختاریافته و قابل اجرا در محیط کلاس درس ادغام می نماید. بهره گیری از این تمرین ها توسط معلمان بازیگری، زمینه ساز تربیت دانش آموزانی همدل، متفکر، مسئولیت پذیر و مشارکت جو خواهد بود. در جمع بندی، نتایج پژوهش نشان می دهد که تئاتر نه تنها ابزاری برای آموزش هنر، بلکه بستری موثر برای پرورش مهارت های انسانی و اجتماعی است. ادغام هدفمند یادگیری اجتماعی-عاطفی در کلاس های بازیگری، گامی موثر در جهت تربیت نسلی توانمند است که حضور موثر خود را نه تنها در عرصه هنر، بلکه در زیست اجتماعی نیز به بازیگری خواهد گذاشت.

کلیدواژه ها:

تئاتر ، آگاهی اجتماعی ، بازیگری ، یادگیری اجتماعی-عاطفی ، SEL