بررسی عوامل موثر بر انگیزش تحصیلی دانش آموزان

انگیزش تحصیلی به عنوان یکی از بنیادی ترین سازه های روانشناختی تاثیرگذار بر عملکرد، پیشرفت و موفقیت دانش آموزان، همواره مورد توجه پژوهشگران حوزه های روانشناسی تربیتی، علوم تربیتی و برنامه ریزی آموزشی قرار داشته است. این پژوهش با هدف بررسی عوامل موثر بر انگیزش تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ انجام شد. روش پژوهش توصیفی از نوع پیمایشی بود و جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دوره متوسطه اول و دوم شهر تهران بود که از میان آن ها نمونه ای به حجم ۳۸۴ نفر با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی متناسب انتخاب شد. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته ۴۲ سوالی عوامل موثر بر انگیزش تحصیلی بود که با الهام از نظریه خودتعیین گری دسی و ریان (Deci & Ryan, ۲۰۰۰)، نظریه ارزش-انتظار اکلس و ویگفیلد (Eccles & Wigfield, ۲۰۰۲)، نظریه اسناد واینر (Weiner, ۱۹۸۵) و پرسشنامه انگیزش تحصیلی ولراند و همکاران (Vallerand et al., ۱۹۹۲) تدوین شد. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه توسط جمعی از متخصصان روانشناسی تربیتی و علوم تربیتی دانشگاه های ایران مورد تایید قرار گرفت و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ ۰/۹۲ و ضریب پایایی ترکیبی ۰/۹۰ محاسبه شد. یافته های حاصل از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف نشان داد که توزیع داده های گردآوری شده نرمال است (p>۰/۰۵)، بنابراین مفروضه استفاده از آزمون های پارامتریک برقرار است. نتایج آزمون تی تک نمونه ای حاکی از آن بود که عوامل درونی (میانگین=۴/۱۲، انحراف معیار=۰/۷۱، t=۲۱/۳۴)، عوامل خانوادگی (میانگین=۳/۸۹، انحراف معیار=۰/۷۸، t=۱۷/۹۸)، عوامل مرتبط با معلمان (میانگین=۳/۷۶، انحراف معیار=۰/۸۲، t=۱۵/۸۴)، عوامل محیطی و آموزشی (میانگین=۳/۶۵، انحراف معیار=۰/۸۵، t=۱۳/۹۲) و عوامل اجتماعی و همسالان (میانگین=۳/۵۴، انحراف معیار=۰/۸۸، t=۱۲/۱۴) به طور معناداری بر انگیزش تحصیلی دانش آموزان تاثیر دارند (p<۰/۰۰۱). در این میان، عوامل درونی شامل علاقه شخصی، کنجکاوی، احساس خودکارآمدی و ادراک ارزشمندی یادگیری، از بیشترین تاثیر برخوردار بودند. این یافته ها با نظریه خودتعیین گری و نتایج پژوهش های پیشین از جمله نوابی نژاد (۱۳۹۸)، کیامنش (۱۳۹۷)، فتحی آشتیانی (۱۳۹۸) و حسینیان و ایمانی (Hosseinian & Imani, ۲۰۲۱) همخوانی دارد. نتایج این پژوهش می تواند در طراحی برنامه های مداخله ای، سیاست گذاری های آموزشی و توانمندسازی خانواده ها به منظور ارتقای انگیزش تحصیلی دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: انگیزش تحصیلی ، عوامل درونی ، عوامل بیرونی ، خانواده ، معلمان ، محیط یادگیری ، همسالان ، دانش آموزان دوره متوسطه