ادراک عمومی از علم و شبه علم

پژوهش حاضر با هدف بررسی ادراک عمومی از علم و شبه علم در میان شهروندان ایرانی انجام شد. این مطالعه درصدد شناسایی سطح آگاهی عمومی از معیارهای تمایز دانش علمی از ادعاهای شبه علمی و بررسی عوامل جمعیت شناختی، آموزشی و فرهنگی-اجتماعی موثر بر این ادراک بود. با استفاده از روش شناسی توصیفی-پیمایشی، پرسشنامه ای محقق ساخته در میان نمونه ای تصادفی طبقه ای شامل ۳۸۴ بزرگسال ساکن در شهرهای تهران، اصفهان، مشهد و تبریز توزیع شد. ابزار پژوهش شامل پنج خرده مقیاس برای سنجش سواد علمی، باورهای معرفت شناختی، نگرش نسبت به شبه علم، الگوهای مصرف رسانه ای و اعتماد به نهادهای علمی بود. داده ها با استفاده از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف برای بررسی نرمال بودن توزیع و آزمون تی تک نمونه ای تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که ادراک عمومی از علم و شبه علم به طور معناداری بالاتر از نقطه میانی مقیاس است (میانگین = ۳.۶۲، t = ۱۱.۴۷، p < ۰.۰۰۱) که بیانگر سطح متوسط تا بالای توانایی عموم در تمایز علم از شبه علم است. با این حال، نتایج کاستی های قابل توجهی در ظرافت معرفت شناختی و آسیب پذیری نسبتا بالا در برابر ادعاهای شبه علمی در حوزه هایی مانند طب جایگزین و طالع بینی را آشکار ساخت. سطح تحصیلات، سن و میزان مصرف رسانه های علمی به عنوان قوی ترین پیش بین های ظرافت معرفت شناختی شناسایی شدند. مطالعه نتیجه می گیرد که اگرچه شهروندان ایرانی ظرفیت معقولی برای تمایز علم از شبه علم نشان می دهند، مداخلات آموزشی نظام مند و راهبردهای ارتباطات علمی برای تقویت تفکر انتقادی و هوشیاری معرفتی ضروری است.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: ادراک عمومی از علم ، شبه علم ، سواد علمی ، معرفت شناسی ، ارتباطات علمی ، ایران