کاهش انگیزه دانش آموزان برای تفکر عمیق به دلیل دسترسی آسان به پاسخ های AI

گسترش سریع ابزارهای هوش مصنوعی، به ویژه مدل های زبانی بزرگ و چت بات های مکالمه ای، در سال های اخیر تحولات بنیادینی در عرصه آموزش پدید آورده است. اگرچه این فناوری ها فرصت های بی سابقه ای برای یادگیری شخصی سازی شده و دسترسی سریع به اطلاعات فراهم می آورند، نگرانی های فزاینده ای در خصوص تاثیر آن ها بر درگیری شناختی و انگیزه دانش آموزان برای تفکر عمیق مطرح شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی کاهش انگیزه دانش آموزان برای تفکر عمیق در نتیجه دسترسی آسان به پاسخ های هوش مصنوعی انجام شد. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-پیمایشی با رویکرد کمی است. جامعه آماری شامل دانش آموزان مقطع متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود که از میان آن ها ۳۸۰ نفر به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر نظریه خودتعیین گری و چارچوب های درگیری شناختی بود که روایی آن توسط متخصصان روان شناسی تربیتی تایید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (α = ۰/۹۱) محاسبه شد. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف و آزمون تی تک نمونه ای در نرم افزار SPSS-۲۶ انجام گرفت. یافته ها نشان داد که انگیزه دانش آموزان برای تفکر عمیق به طور معناداری پایین تر از سطح متوسط است (M = ۲/۴۷، SD = ۰/۸۴؛ t(۳۷۹) = -۱۲/۳۶، p < ۰/۰۰۱). نتایج همچنین آشکار ساخت که دسترسی آسان به پاسخ های هوش مصنوعی موجب کاهش انگیزش درونی، تضعیف درگیری شناختی و تقویت رویکردهای یادگیری سطحی می شود. پژوهش حاضر نتیجه می گیرد که استفاده بدون ضابطه از هوش مصنوعی در آموزش، تهدیدی جدی برای پرورش مهارت های تفکر سطح بالا محسوب می شود و اجرای برنامه های سواد هوش مصنوعی، بازطراحی آموزشی و تدوین راهنماهای اخلاقی برای بهره گیری از این فناوری در مدارس را توصیه می کند. واژگان کلیدی: هوش مصنوعی، تفکر عمیق، انگیزه دانش آموزان، نظریه خودتعیین گری، درگیری شناختی، یادگیری سطحی