نقش هم افزای خشکسالی، بحران آب و تغییر کاربری اراضی در تشدید بیابان زایی و گردوغبار

بیابان زایی و طوفان های گردوغبار از مهم ترین چالش های محیط زیستی ایران در دهه های اخیر به شمار می آیند که تحت تاثیر هم زمان عوامل اقلیمی و انسانی تشدید شده اند. هدف این پژوهش، بررسی نقش هم افزای خشکسالی، بحران آب و تغییر کاربری اراضی در تشدید فرایند بیابان زایی و افزایش کانون های فعال گردوغبار در ایران است. در این راستا، با استفاده از منابع علمی، گزارش های ملی و بین المللی و مطالعات انجام شده در حوزه خشکسالی، تخریب سرزمین، بحران آب و گردوغبار، ابعاد مختلف این مسئله مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان می دهد که کاهش بارش، افزایش دما، افت رطوبت خاک و تداوم خشکسالی های اقلیمی، همراه با برداشت بی رویه از منابع آب سطحی و زیرزمینی، خشک شدن تالاب ها، فرونشست دشت ها و نیز تغییرات نامناسب در کاربری اراضی، به ویژه تخریب مراتع، کاهش پوشش گیاهی و گسترش اراضی بایر، شرایط مساعدی برای تشدید فرسایش بادی و شکل گیری کانون های جدید گردوغبار فراهم کرده اند. نتایج همچنین بیانگر آن است که اثر این عوامل به صورت منفرد نیست، بلکه در قالب یک سازوکار هم افزا عمل کرده و موجب تشدید تخریب سرزمین، کاهش تاب آوری اکوسیستم ها و افزایش پیامدهای زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی در مقیاس های محلی تا ملی شده اند. بر این اساس، مقابله با بیابان زایی و گردوغبار در ایران مستلزم اتخاذ رویکردی یکپارچه در مدیریت منابع آب، حفاظت از پوشش گیاهی، کنترل تغییر کاربری اراضی و احیای سرزمین های تخریب شده است.

کلیدواژه ها:

خشکسالی ، بحران آب ، تغییرکاربری اراضی ، بیابان زایی ، گردوغبار