تبیین نقش طراحی و کیفیت مبلمان شهری در ارتقای سرزندگی و تعاملات اجتماعی شهروندان (مطالعه موردی: منطقه هفت شهرداری شیراز)

فضاهای عمومی شهری به مثابه عرصه های تبلور حیات جمعی، نیازمند تجهیزاتی هستند که ضمن پاسخگویی به نیازهای عملکردی شهروندان، بستری مناسب برای شکل گیری تعاملات اجتماعی و ارتقای کیفیت منظر بصری فراهم آورند. در این میان، مبلمان شهری به عنوان یکی از مولفه های کلیدی در ساماندهی سیما و کالبد شهر، نقشی فراتر از یک عنصر خدماتی صرف ایفا کرده و می تواند به عنوان کاتالیزوری برای افزایش حضورپذیری و خلق خاطرات جمعی عمل نماید. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و سنجش تاثیر کیفیت مبلمان شهری بر میزان تعاملات اجتماعی در محدوده منطقه هفت شهرداری شیراز به انجام رسیده است. منطقه هفت به واسطه بافت متراکم مسکونی، قدمت تاریخی و نقش ارتباطی خود با بافت میانی و جنوبی کلان شهر شیراز، از یک سو با چالش فرسودگی تجهیزات و از سوی دیگر با پتانسیل بالای حضور شهروندان در فضاهای باز مواجه است که این امر ضرورت مطالعه نظام مند در این حوزه را دوچندان می سازد. این تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات میدانی و پیمایش اجتماعی است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه شهروندان ساکن و کاربران دائمی فضاهای عمومی منطقه هفت شهرداری شیراز می باشد که با بهره گیری از فرمول کوکران، نمونه ای تصادفی به حجم ۳۸۴ نفر انتخاب و پرسشنامه استاندارد میان آنان توزیع گردید. ابزار تحلیل داده ها نرم افزار SPSS و روش های آمار توصیفی و استنباطی (ضریب همبستگی اسپیرمن) بوده است. در این مطالعه، متغیر مستقل کیفیت مبلمان شهری از طریق شاخص های نه گانه ای نظیر رنگ و جذابیت بصری، نظم و جانمایی صحیح، احساس امنیت روانی و فیزیکی، هماهنگی با شرایط اقلیمی و محیطی، مقاومت و دوام مصالح، بهسازی و نگهداری به موقع، فرم و طراحی خلاقانه و همچنین میزان سازگاری با نیازهای گروه های مختلف سنی و جسمی مورد سنجش قرار گرفت. یافته های تحلیلی پژوهش حاکی از وجود یک رابطه مثبت، مستقیم و معنادار میان تمامی ابعاد کیفیت مبلمان شهری و سطح تعاملات اجتماعی کاربران در سطح اطمینان ۹۹ درصد است. نتایج ضرایب همبستگی اسپیرمن نشان می دهد که مولفه احساس امنیت با ضریب ۰.۴۰ و نظم و جانمایی مناسب با ضریب ۰.۳۸ دارای بالاترین میزان همبستگی با متغیر وابسته (تعاملات اجتماعی) هستند. بررسی های میدانی نیز تاکید می نماید که عدم نصب صحیح نیمکت ها در گذرگاه های پررفت وآمد و کمبود المان های خلاقانه در منطقه هفت، منجر به کاهش مکث شهروندان و تضعیف دیالوگ های اجتماعی در فضای باز شده است. نتایج این پژوهش ضرورت بازنگری در سیاست های اجرایی مدیریت شهری منطقه هفت، با تاکید بر رویکرد طراحی انسان محور و مشارکت شهروندان در فرآیند مکان یابی و نگهداشت مبلمان را آشکار می سازد. ارتقای کیفی این تجهیزات نه تنها به زیباسازی سیما و منظر شهری کمک می کند، بلکه به عنوان یک ابزار برنامه ریزی اجتماعی، نقش موثری در تقویت سرمایه اجتماعی و پایداری محلات شهری ایفا خواهد نمود.

کلیدواژه ها:

کیفیت مبلمان شهری ، تعاملات اجتماعی ، زیباسازی شهری ، احساس امنیت ، منطقه هفت شیراز