تاثیر محیط آموزشی و روش تدریس معلم بر انگیزه و علاقه دانش آموزان به یادگیری در مدرسه

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر محیط آموزشی و روش تدریس معلم بر انگیزه و علاقه دانش آموزان به یادگیری در مدرسه، با استفاده از رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) انجام شد. در بخش کیفی، با استفاده از روش مطالعه پدیدارشناسی و با انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۵ نفر از معلمان با تجربه، مدیران و دانش آموزان دوره اول متوسطه که با روش نمونه گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری انتخاب شدند، داده های مربوط به تجارب و درک آنان از تاثیر محیط آموزشی و روش تدریس بر انگیزه و علاقه جمع آوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و کدگذاری موضوعی تحلیل گردید. در بخش کمی، جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان دوره اول متوسطه شهر اصفهان (۲۴۵۰۰ نفر) بود که از میان آن ها، ۳۸۰ نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند و به پرسشنامه های محقق ساخته محیط آموزشی (با ۲۴ گویه و ۴ مولفه، ضریب پایایی ۹۰/۰)، روش تدریس معلم (با ۲۰ گویه و ۴ مولفه، ضریب پایایی ۸۸/۰) و انگیزه و علاقه به یادگیری (با ۱۸ گویه و ۳ مولفه، ضریب پایایی ۸۹/۰) پاسخ دادند. تحلیل داده ها در بخش کیفی با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی و در بخش کمی با استفاده از آزمون های t تک نمونه ای، تحلیل عاملی تاییدی، ضریب همبستگی پیرسون و مدل سازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS) انجام گرفت. یافته های بخش کیفی منجر به شناسایی ۴ مولفه اصلی برای محیط آموزشی (فیزیکی، اجتماعی-عاطفی، آموزشی-فناوری و فرهنگی-هنجاری) و ۴ مولفه اصلی برای روش تدریس معلم (تعاملی-مشارکتی، فعال-اکتشافی، حمایت گر-انعطاف پذیر و خلاق-نوآورانه) گردید و همچنین، ۳ مولفه اصلی برای انگیزه و علاقه به یادگیری (علاقه ذاتی، ارزشمندی یادگیری و خودکارآمدی تحصیلی) شناسایی شدند. نتایج بخش کمی نشان داد که محیط آموزشی و روش تدریس معلم، هر دو به طور معناداری بر انگیزه و علاقه دانش آموزان به یادگیری تاثیر مثبت دارند و مولفه های اجتماعی-عاطفی محیط و روش تدریس تعاملی-مشارکتی، بالاترین میانگین را به خود اختصاص دادند و همچنین، بین محیط آموزشی و روش تدریس معلم با انگیزه و علاقه به یادگیری رابطه مثبت و معناداری وجود داشت و مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که محیط آموزشی و روش تدریس، هم به طور مستقیم و هم به صورت تعاملی، بر انگیزه و علاقه به یادگیری تاثیر مثبت و معنادار دارند و این دو متغیر، ۵۱ درصد از تغییرات انگیزه و علاقه به یادگیری را تبیین می کنند. بر اساس یافته ها، طراحی محیط آموزشی غنی، حمایت گر و فناورانه، همراه با به کارگیری روش های تدریس تعاملی، فعال و خلاقانه توسط معلمان، می تواند به طور قابل توجهی انگیزه و علاقه دانش آموزان به یادگیری را افزایش دهد.

کلیدواژه ها:

محیط آموزشی ، روش تدریس ، انگیزه یادگیری ، علاقه به یادگیری ، دوره اول متوسطه