تاثیر هوش مصنوعی بر نقش معلم و تحول فرایند یاددهی یادگیری در آموزش و پرورش

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر هوش مصنوعی بر نقش معلم و تحول فرایند یاددهی-یادگیری در آموزش و پرورش، با استفاده از رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) انجام شد. در بخش کیفی، با استفاده از روش مطالعه ی پدیدارشناسی و با انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۸ نفر از معلمان با تجربه، مدیران، متخصصان فناوری آموزشی و برنامه ریزان درسی که با روش نمونه گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری انتخاب شدند، داده های مربوط به ادراکات، تجارب و دیدگاه های آنان در مورد تاثیر هوش مصنوعی بر نقش معلم و فرایند یاددهی-یادگیری جمع آوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و کدگذاری موضوعی تحلیل گردید. در بخش کمی، جامعه ی آماری شامل تمامی معلمان دوره ی دوم متوسطه شهر تهران (۵۸۰۰ نفر) بود که از میان آن ها، ۳۸۰ نفر با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند و به پرسشنامه های محقق ساخته ی تحول نقش معلم (با ۲۸ گویه و ۵ مولفه، ضریب پایایی ۹۱/۰) و تحول فرایند یاددهی-یادگیری (با ۲۴ گویه و ۴ مولفه، ضریب پایایی ۸۹/۰) پاسخ دادند. تحلیل داده ها در بخش کیفی با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی و در بخش کمی با استفاده از آزمون های t تک نمونه ای، تحلیل عاملی تاییدی، ضریب همبستگی پیرسون و مدل سازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS) انجام گرفت. یافته های بخش کیفی منجر به شناسایی ۵ نقش جدید معلم در عصر هوش مصنوعی شامل تسهیل گر و راهنما، طراح تجارب یادگیری شخصی سازی شده، تحلیل گر داده های آموزشی، مربی مهارت های فراشناختی و اجتماعی-عاطفی، و توسعه دهنده ی محتوای خلاق گردید و همچنین، ۴ تحول اصلی در فرایند یاددهی-یادگیری شامل تغییر از تدریس یکنواخت به یادگیری شخصی سازی شده، تغییر از انتقال دانش به تسهیل یادگیری، تغییر از ارزیابی نتیجه محور به ارزیابی فرایندمحور، و تغییر از کلاس فیزیکی به محیط های یادگیری ترکیبی شناسایی شدند. نتایج بخش کمی نشان داد که از دیدگاه معلمان، هوش مصنوعی تاثیر مثبت و معناداری بر تحول نقش معلم و فرایند یاددهی-یادگیری دارد و بین هوش مصنوعی با تحول نقش معلم ۵۸/۰ r= و تحول فرایند یاددهی-یادگیری r) رابطه ی مثبت و معناداری وجود داشت و مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که هوش مصنوعی، هم به طور مستقیم و هم با میانجی گری تحول نقش معلم ، بر تحول فرایند یاددهی-یادگیری تاثیر مثبت و معنادار دارد. بر اساس یافته ها، هوش مصنوعی به جای جایگزینی معلم، به عنوان ابزاری توانمندساز، نقش معلم را از انتقال دهنده ی دانش به تسهیل گر، طراح و مربی ارتقا می دهد و فرایند یاددهی-یادگیری را به سمت شخصی سازی، تعامل و یادگیری عمیق تحول می بخشد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، نقش معلم ، یاددهی-یادگیری ، شخصی سازی یادگیری ، تحول آموزشی