بررسی علل بی نظمی و دیرآمدن دانش آموزان به مدرسه و ارائه راهکارهای عملی

پژوهش حاضر با هدف بررسی علل بی نظمی و دیرآمدن دانش آموزان به مدرسه و ارائه راهکارهای عملی برای کاهش این پدیده، با استفاده از رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) انجام شد. در بخش کیفی، با استفاده از روش مطالعه پدیدارشناسی و با انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۴ نفر از دانش آموزان با سابقه دیرآمدن مکرر، ۱۲ نفر از والدین آنان، ۱۰ نفر از معلمان و ۶ نفر از مدیران و مشاوران مدارس (جمعا ۵۲ نفر) که با روش نمونه گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری انتخاب شدند، داده های مربوط به علل بی نظمی و دیرآمدن جمع آوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و کدگذاری موضوعی تحلیل گردید. در بخش کمی، جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر دوره اول متوسطه شهر اصفهان (۱۲۴۰۰ نفر) بود که از میان آن ها، ۳۸۰ نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند و به پرسشنامه محقق ساخته علل بی نظمی و دیرآمدن (با ۲۸ گویه و ۶ مولفه، ضریب پایایی ۹۱/۰) پاسخ دادند. تحلیل داده ها در بخش کیفی با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی و در بخش کمی با استفاده از آزمون های t تک نمونه ای، تحلیل عاملی تاییدی و تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر انجام گرفت. یافته های بخش کیفی منجر به شناسایی ۶ دسته علت اصلی برای بی نظمی و دیرآمدن دانش آموزان شامل علل فردی-روان شناختی (مانند کمبود انگیزه، مشکل در مدیریت زمان، کمال گرایی معکوس و اهمال کاری)، علل خانوادگی (مانند بی توجهی والدین، مشکلات اقتصادی و خانوادگی، کمبود نظارت و فقدان الگوی مناسب)، علل مدرسه ای (مانند عدم جذابیت کلاس، روش های تدریس سنتی، روابط نامطلوب با معلم و نبود انگیزه درسی)، علل اجتماعی-فرهنگی (مانند هنجارهای اجتماعی، تاثیر دوستان، و استفاده از فضای مجازی)، علل ساختاری-مدیریتی (مانند ضعف در نظارت و انضباط مدرسه، نبود تشویق و تنبیه متناسب و قوانین خشک) و علل جغرافیایی-زیست محیطی (مانند دوری مدرسه، مسائل ترافیکی و حمل و نقل) گردید و همچنین، ۸ راهکار عملی در سطوح فردی، خانوادگی، مدرسه ای و اجتماعی برای کاهش بی نظمی و دیرآمدن ارائه شد. نتایج بخش کمی نشان داد که از دیدگاه دانش آموزان، مهم ترین علل بی نظمی و دیرآمدن، به ترتیب علل فردی-روان شناختی، علل خانوادگی و علل مدرسه ای هستند و بین علل مختلف از نظر تاثیر، تفاوت معناداری وجود داشت و تحلیل عاملی تاییدی، ساختار شش عاملی پرسشنامه را تایید کرد. بر اساس یافته ها، بی نظمی و دیرآمدن دانش آموزان، یک پدیده چندعلتی و پیچیده است که نیازمند مداخلات نظام مند و چندسطحی در سطوح فرد، خانواده، مدرسه و جامعه است و راهکارهای ارائه شده، می تواند به عنوان یک نقشه راه عملی برای کاهش این پدیده و بهبود نظم و انضباط مدارس مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بی نظمی ، دیرآمدن ، دانش آموزان ، علل ، راهکارهای عملی